Interpelacja w sprawie ograniczenia kompetencji organów samorządu gminnego w procesie decyzyjnym dotyczącym inwestycji, na przykładzie inwestycji narciarskiej w Szczawniku

Szanowni Państwo Ministrowie!

Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym, w szczególności art. 77 ust. 1 pkt 1 oraz art. 84 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1094, dalej jako: „ustawa o.o.ś.”), burmistrz jako organ prowadzący postępowanie w sprawie wydania decyzji środowiskowej jest związany uzgodnieniem warunków realizacji przedsięwzięcia wydanym przez regionalną dyrekcję ochrony środowiska (RDOŚ).

Przepisy ustawy o.o.ś. jednoznacznie wskazują, że:

· art. 77 ust. 1 pkt 1 ustawy o.o.ś. – organ prowadzący postępowanie (np. wójt, burmistrz lub prezydent miasta) zobowiązany jest do zasięgnięcia opinii RDOŚ w sprawie potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko,
· art. 84 ust. 1 ustawy o.o.ś. – jeżeli przeprowadzenie oceny oddziaływania na środowisko jest wymagane, organ właściwy do wydania decyzji środowiskowej uzgadnia warunki realizacji przedsięwzięcia z RDOŚ,
· art. 84 ust. 2 ustawy o.o.ś. – uzgodnienie, o którym mowa powyżej, ma charakter wiążący dla organu prowadzącego postępowanie – burmistrz (lub inny organ samorządowy) nie może wydać decyzji sprzecznej z opinią negatywną lub wykraczającej poza zakres uzgodnienia pozytywnego.

W praktyce oznacza to, że burmistrz jako organ prowadzący postępowanie nie ma dowolności w ocenie opinii lub uzgodnienia wydanego przez RDOŚ. Nawet jeśli burmistrz posiada odmienną ocenę merytoryczną, prawną czy gospodarczą lub warunków realizacji danego przedsięwzięcia, to nie może wydać decyzji środowiskowej niezgodnej z opinią lub uzgodnieniem RDOŚ.

Jest to ubezwłasnowolnienie burmistrza w procesie decyzyjnym niemające precedensu w jakichkolwiek innych postępowaniach, co stanowi poważne ograniczenie samodzielności organów gmin w ramach konstytucyjnie gwarantowanej zasady decentralizacji. Powyższa konstrukcja prawna w praktyce prowadzi do sytuacji, w której burmistrz, niezależnie od oceny prawnej, merytorycznej i od lokalnych uwarunkowań społecznych, gospodarczych czy rozwojowych, nie ma możliwości wydania decyzji sprzecznej z negatywnym uzgodnieniem RDOŚ, co de facto czyni opinię RDOŚ niepodlegającą żadnej kontroli w administracyjnym toku postępowania, a rolę burmistrza – wyłącznie techniczną, polegającą na złożeniu podpisu pod decyzją, z którą może się absolutnie nie zgadzać, a wręcz uważać, że narusza ona prawo.

Jak należy rozumieć podpis burmistrza pod decyzją, która np. narusza prawo, zawiera nieprawdziwe informacje, opisanie stanu faktycznego niezgodnie z prawdą i która w skutkach prowadzi do naruszenia interesu inwestora i gigantycznych strat finansowych?

Przykład – Szczawnik/Muszyna

Praktycznym i aktualnym przykładem tego problemu jest sprawa inwestycji polegającej na rozbudowie infrastruktury narciarskiej w Szczawniku (gmina Muszyna powiat nowosądecki , woj. małopolskie). Inwestor złożył wniosek o wydanie decyzji środowiskowej dla funkcjonującego kiedyś wyciągu narciarskiego. Burmistrz miasta i gminy Muszyny pan Jan Golba pozytywnie ocenił zasadność przedsięwzięcia z punktu widzenia interesu społeczno-gospodarczego regionu, a także z punktu widzenia racjonalnej turystyki górskiej, spójnej z dotychczasową polityką rozwoju tego obszaru.

Niestety, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Krakowie wydała negatywne uzgodnienie, co de facto związało burmistrzowi ręce – organ gminy, pomimo pełnej gotowości do udzielenia zgody, był zmuszony odmówić wydania decyzji środowiskowej, zgodnie z art. 84 ust. 2 ustawy o.o.ś. Sytuacja ta została odebrana przez lokalną społeczność jako przykład nadmiernej centralizacji i nieproporcjonalnego wpływu administracji państwowej na decyzje samorządów, pomimo że to samorząd ponosi odpowiedzialność za rozwój lokalny i to samorząd może ponieść konsekwencje prawne i finansowe w przypadku uchylenia decyzji wydanej wbrew woli burmistrza.

W związku z powyższym zwracam się do Państwa Ministrów z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę przeglądu przepisów ustawy o.o.ś. w zakresie wiążącego charakteru uzgodnień RDOŚ, szczególnie w kontekście inwestycji o znaczeniu lokalnym i strategicznym dla rozwoju regionów górskich, takich jak np. Beskidy czy Tatry?

2. Czy planowane są zmiany legislacyjne umożliwiające organowi samorządu terytorialnego zakwestionowanie opinii RDOŚ w drodze środka odwoławczego lub arbitrażu instytucjonalnego, zanim nastąpi zablokowanie procesu inwestycyjnego?

3. Czy w ocenie resortu obecne rozwiązania prawne nie naruszają konstytucyjnej zasady samodzielności jednostek samorządu terytorialnego (art. 16 i art. 163 Konstytucji RP) w zakresie prowadzenia lokalnej polityki przestrzennej i inwestycyjnej?

4. Czy w ocenie ministerstwa zasadne jest utrzymywanie w mocy przepisów, które całkowicie wiążą organ samorządowy z opinią RDOŚ, odbierając mu realny wpływ na decyzje dotyczące lokalnych inwestycji?

5. Czy możliwe jest wprowadzenie rozróżnienia inwestycji o znaczeniu strategicznym dla regionu, przy których opinia RDOŚ byłaby opinią niewiążącą, podlegającą uzgodnieniu w drodze współdziałania, a nie jednostronnej decyzji administracyjnej?

6. Czy ministerstwo monitoruje przypadki, w których inwestycje o istotnym znaczeniu lokalnym zostały zablokowane wyłącznie na podstawie negatywnej arbitralnej opinii RDOŚ, mimo sprzeciwu lokalnej społeczności i organu gminy?

Zwracam się z tą interpelacją, mając na uwadze konieczność wyważenia racji ochrony środowiska z potrzebą zapewnienia możliwości rozwoju gmin górskich opartych na zrównoważonej turystyce oraz aktywnej gospodarce lokalnej.

Z wyrazami szacunku

Andrzej Gut-Mostowy
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej