Interpelacja w sprawie ustawy o świadczeniu wspierającym

Szanowna Pani Minister,

w związku z artykułem „Ustawa o świadczeniu wspierającym: uwagi RPO“, a także w oparciu o sygnały napływające od obywateli, pozwalam sobie zwrócić się do Pani Minister z interpelacją w sprawie pilnej potrzeby nowelizacji ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 z późn. zm.).

Zgłaszane zastrzeżenia dotyczą w szczególności dwóch poważnych problemów:

1. długotrwałości postępowań orzeczniczych, co uniemożliwia szybkie uzyskanie świadczenia wspierającego mimo spełnienia ustawowych kryteriów;
2. braku jednoznacznych przepisów dotyczących wypłaty świadczenia od momentu złożenia wniosku – zwłaszcza w sytuacjach, gdy osoba uprawniona zmarła przed wydaniem decyzji o przyznaniu świadczenia, mimo że spełniała kryteria wynikające z ustawy.

Do mojego biura poselskiego wpłynęła sprawa mieszkanki, której mąż zmarł nie doczekawszy wypłaty świadczenia. Mimo spełnienia przesłanek ustawowych, ZUS odmówił wypłaty świadczenia za okres od momentu złożenia wniosku do momentu śmierci, zasłaniając się literalną interpretacją przepisów.

W ocenie strony skarżącej oraz środowiska osób z niepełnosprawnościami, taka wykładnia stoi w sprzeczności z duchem ustawy i zasadami sprawiedliwości społecznej. W istocie bowiem świadczenie to miało zostać przyznane, poziom potrzeby wsparcia był ustalony, a jedynie z przyczyn administracyjnych nie doszło do jego wypłaty przed śmiercią osoby uprawnionej. Tymczasem ciężar opieszałości instytucji państwowych został przerzucony na barki rodziny, która sprawowała nad nim opiekę, ponosząc znaczne koszty leczenia i opieki w okresie terminalnym.

W tym kontekście należy również przypomnieć postulat rzecznika praw obywatelskich dotyczący wprowadzenia przepisu analogicznego do art. 136 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który pozwala wypłacić tzw. świadczenie niezrealizowane członkom rodziny zmarłego.

Szanowna Pani Minister, świadczenie wspierające miało być realnym narzędziem pomocy dla osób w najtrudniejszej sytuacji życiowej. Tymczasem obecna praktyka i niejednoznaczność przepisów prowadzi do poczucia krzywdy i niesprawiedliwości. Dlatego tak istotne jest, aby przepisy były nie tylko sprawiedliwe, ale również interpretowane w duchu ochrony praw osób najsłabszych.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministerstwo planuje nowelizację ustawy o świadczeniu wspierającym w zakresie umożliwienia wypłaty świadczenia za okres od dnia złożenia wniosku do dnia śmierci osoby uprawnionej na rzecz spadkobierców tej osoby, w sytuacji gdy osoba ta spełniała przesłanki ustawowe potwierdzone stosownym orzeczeniem, ale nie doczekała się decyzji ZUS?

2. Czy planowana nowelizacja przewiduje wprowadzenie przepisów wzorowanych na art. 136 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które regulowałyby dziedziczenie tzw. świadczeń niezrealizowanych z tytułu świadczenia wspierającego?

3. Jakie działania podejmuje ministerstwo w celu przyspieszenia postępowań orzeczniczych, które są niezbędne do wydania przez ZUS decyzji przyznającej świadczenie wspierające?

4. Czy resort planuje modyfikację przepisów dotyczących zwrotu kosztów świadczeń zdrowotnych, z których osoba z niepełnosprawnością korzystała przed uzyskaniem decyzji o przyznaniu świadczenia wspierającego, w taki sposób, aby nie obciążały one opiekunów i rodzin?

5. Czy ewentualna zmiana ustawy o świadczeniu wspierającym w powyższym zakresie obejmie przypadki (niezrealizowanych świadczeń) zaistniałe przed wejściem w życie nowelizacji?

Z wyrazami szacunku

Iwona Karolewska