Interpelacja w sprawie programu "Czyste Powietrze"

Szanowna Pani Ministro,

w okresie od 31 marca do 30 czerwca 2025 r. w ramach programu „Czyste Powietrze” złożono 11 160 wniosków. Dla porównania, w analogicznym okresie 2023 roku wpłynęło 54 tys. wniosków, a w 2024 roku – aż 78 tys. Tak drastyczny spadek liczby wniosków budzi poważny niepokój, ponieważ wskazuje na utratę zaufania do programu, wywołaną nagłą decyzją o jego wstrzymaniu. Przełożyło się to bezpośrednio na spadek zainteresowania ze strony potencjalnych beneficjentów. Równocześnie pojawiają się doniesienia o kolejnych nieprawidłowościach towarzyszących realizacji programu – niezrozumiałych działaniach Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz wojewódzkich funduszy ochrony środowiska, a także budzących zdziwienie wypowiedziach przedstawicieli Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

W związku z powyższym proszę odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy ministra klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska podziela opinię sekretarza stanu Krzysztofa Bolesty wyrażoną w wywiadzie dla Gazety Prawnej, cytuję „Program był zaprojektowany do eliminacji kopciuchów, a niektórzy chcą go traktować jak wehikuł do termomodernizacji polskich domów jednorodzinnych. To nie są nasze kompetencje w Ministerstwie Klimatu i Środowiska.”?

2. Czy jest to zapowiedź zmian w zakresie programu “Czyste Powietrze”, zmian w kompetencjach MKiŚ (i zapowiedź przeniesienia programu pod nadzór innego ministerstwa), czy brak wiedzy pana sekretarza stanu? Zwracam uwagę na fakt, iż cel programu “Czyste Powietrze” sformułowany jest w następujący sposób: “Poprawa jakości powietrza oraz zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych poprzez wymianę źródeł ciepła i poprawę efektywności energetycznej budynków mieszkalnych jednorodzinnych”. W tym kontekście tym bardziej dziwi zatem wypowiedź przedstawiciela Ministerstwa Klimatu i Środowiska.

14 lipca 2025 roku przedstawiciele NFOŚiGW podczas konferencji prasowej poinformowali, iż fundusz “pracuje” nad rozwiązaniami dla oszukanych beneficjentów programu “Czyste Powietrze”. Konferencja miała miejsce w momencie, w którym wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej przystępują do windykacji środków od poszkodowanych beneficjentów, często ludzi ubogich i oszukanych przez nieuczciwe firmy. Nie jest zrozumiałe dlaczego NFOŚiGW “pracuje” nad rozwiązaniami dopiero teraz.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Dlaczego NFOŚiGW dopiero teraz rozpoczął prace nad rozwiązaniami dla oszukanych beneficjentów programu „Czyste Powietrze”, mimo że problem ten był znany od dłuższego czasu?

2. Ogłoszono, że jednym z rozważanych rozwiązań jest czasowe wstrzymanie windykacji środków od poszkodowanych beneficjentów. Czy to oznacza wstrzymanie już rozpoczętych i przeprowadzonych windykacji przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska? Ile postępowań windykacyjnych zostało wszczętych przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej od stycznia 2025 roku do teraz? Proszę o przedstawienie informacji w podziale na miesiące i województwa.

3. Czy możliwym jest, by NFOŚiGW utworzył dedykowaną pokrzywdzonym infolinię zgodnie z sugestią Polskiego Alarmu Smogowego? Czy wypracowana zostanie propozycja systemowego wsparcia oszukanych beneficjentów przez nieuczciwe firm, czy jedyną możliwością dla nich na odzyskanie środków będzie droga sądowa?

4. Jakie konkretne inne rozwiązania dotyczące programu "Czyste Powietrze" i oszukanych beneficjentów zostaną zaproponowane? Szczególnie w jaki sposób fundusz zamierza zidentyfikować osoby, które zostały oszukane przez nieuczciwe firmy, i czy zostanie powołana specjalna komisja lub zespół do analizy tych przypadków?

5. Czy NFOŚiGW posiada dane, ile osób poszkodowanych zgłosiło się już w tej sprawie oraz czy fundusz prowadzi rejestr w tej sprawie?

6. Jakie mechanizmy kontrolne zostaną wprowadzone, aby w przyszłości zapobiec podobnym sytuacjom i lepiej chronić beneficjentów programu?

7. Jakie rozwiązania dotyczące "Czystego Powietrza" i uczciwych firm, które od miesięcy czekają na wypłatę środków za zrealizowane poprawnie projekty termomodernizacji, zostaną zaproponowane? W komunikacie z 9 lipca 2025 r. Związek Pracodawców Czystego Powietrza informuje, że zaległości w wypłatach sięgają sierpnia 2024, a wielu firmom grozi bankructwo.

8. Ile wniosków o płatność, które są złożone, pozytywnie zweryfikowane i zatwierdzone do wypłaty oczekuje wciąż na realizację (ze wszystkich 16 WFOŚ)? Jakiej kwoty dotyczą te wnioski?

9. Docierają do mnie informacje, że przy rozliczaniu “starych dotacji” stosowane są nowe zasady (np. ceny referencyjne). Bardzo proszę o weryfikację i odpowiedź na pytanie, czy takie sytuacje faktycznie mają miejsce, a jeśli tak, to na jakiej podstawie nowe zasady są stosowane do wcześniejszych dotacji.