Interpelacja w sprawie wykluczenia nauczycieli zatrudnionych w placówkach oświatowych, takich jak centra kształcenia zawodowego, z programów wsparcia cyfrowego

Szanowna Pani Minister!

Działając na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, składam interpelację w sprawie nierówności w dostępie do programów wsparcia cyfrowego dla nauczycieli. Interpelacja ta jest odpowiedzią na liczne sygnały płynące ze środowiska nauczycieli kształcenia zawodowego, którzy mimo realizacji kluczowych zadań dydaktycznych w systemie oświaty, są pomijani w ogólnokrajowych programach, takich jak Rządowy Program „Aktywna tablica” oraz „Laptop dla nauczyciela”.

Problem dotyczy wykwalifikowanej kadry pedagogicznej zatrudnionej w publicznych placówkach oświatowych, w szczególności w centrach kształcenia zawodowego (CKZ). Placówki te, choć stanowią integralny element systemu edukacji ponadpodstawowej, nie są uwzględniane w przepisach regulujących przyznawanie wsparcia, co odbierane jest jako dyskryminacja zawodowa części nauczycieli i hamuje rozwój nowoczesnego kształcenia, kluczowego dla polskiej gospodarki.

Podstawą zrozumienia mechanizmu wykluczenia jest analiza definicji zawartych w prawie oświatowym. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe w art. 2 pkt 4 jednoznacznie definiuje centra kształcenia zawodowego (CKZ) jako „publiczne placówki” wchodzące w skład systemu oświaty. Jednocześnie przepisy odróżniają pojęcie „placówki” od „szkoły”. Ta semantyczna dychotomia, choć klarowna w samej ustawie, staje się źródłem problemu w aktach wykonawczych i programach rządowych. Statuty poszczególnych CKZ potwierdzają ich status jako publicznych placówek oświatowych, jednostek organizacyjnych sektora finansów publicznych, które podlegają nadzorowi pedagogicznemu właściwego kuratora oświaty.

Analiza obowiązujących aktów prawnych prowadzi do wniosku, że wykluczenie nauczycieli CKZ nie jest wynikiem merytorycznej oceny ich roli, lecz konsekwencją systematycznego stosowania zawężającej terminologii. Ustawodawca, tworząc programy wsparcia, posługuje się najczęściej terminem „szkoła”, nie uwzględniając istnienia innych, równie ważnych, ale odrębnie zdefiniowanych jednostek systemu oświaty. Brak frazy „lub placówkach” obok słowa „w szkołach” automatycznie, z mocy prawa, wyklucza nauczycieli CKZ, mimo że ich praca jest nierozerwalnie związana z edukacją uczniów tychże szkół ponadpodstawowych. Wskazuje to na techniczną lukę legislacyjną, a nie na świadomą decyzję polityczną.

Podstawą prawną programu „Laptop dla nauczyciela” jest ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o wsparciu rozwoju kompetencji cyfrowych nauczycieli. Jej art. 2 ust. 1 pkt 2 precyzyjnie ogranicza krąg beneficjentów do nauczycieli, wychowawców i innych pracowników pedagogicznych pozostających w stosunku pracy „w publicznych i niepublicznych szkołach podstawowych i ponadpodstawowych oraz w publicznych szkołach artystycznych”. Brak w tym przepisie terminu „placówki” jest jednoznaczny z prawnym wykluczeniem nauczycieli CKZ. Rozporządzenia wykonawcze do ustawy mogą jedynie doprecyzowywać grupy nauczycieli wewnątrz tak zdefiniowanego katalogu (np. poprzez wskazanie kolejności wsparcia dla poszczególnych typów szkół), ale nie mają mocy prawnej, by rozszerzyć go o kategorie podmiotów pominięte w ustawie.

Warto zauważyć, że program ten był już nowelizowany w celu włączenia kolejnych grup nauczycieli, co świadczy o jego elastyczności i stanowi ważny precedens. Interwencje Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz parlamentarzystów doprowadziły do objęcia wsparciem kolejnych roczników, co pokazuje, że problem wykluczeń jest szerszy i dotyczy także innych grup, np. nauczycieli wychowania przedszkolnego czy przebywających na urlopach dla poratowania zdrowia.

Podobny mechanizm wykluczenia występuje w rządowym programie rozwijania szkolnej infrastruktury oraz kompetencji uczniów i nauczycieli – „Aktywna tablica”. Rozporządzenie Rady Ministrów regulujące ten program w § 2 definiuje katalog uprawnionych podmiotów, wymieniając przede wszystkim „szkoły podstawowe” i „szkoły ponadpodstawowe”. Co prawda katalog ten zawiera pewne wyjątki, takie jak specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze, jednak są one wymienione wprost. Zgodnie z zasadą a contrario placówki niewymienione w tym zamkniętym katalogu, w tym centra kształcenia zawodowego, są z programu wyłączone. Dodatkowo, sam cel programu, określony jako „rozwijanie szkolnej infrastruktury”, poprzez użycie przymiotnika „szkolnej” dodatkowo zawęża jego zakres.

Problem ten nie jest jednorazowy, lecz ma charakter systemowy. Użycie zawężającej terminologii w programie „Aktywna tablica”, który funkcjonuje od lat, stało się wzorcem powielonym w nowszym programie „Laptop dla nauczyciela”. Sugeruje to istnienie w procesie legislacyjnym utrwalonego schematu redakcyjnego, który nie uwzględnia specyfiki i istnienia placówek oświatowych niebędących szkołami. Brak korekty tego schematu spowoduje, że każdy przyszły program wsparcia dla nauczycieli będzie prawdopodobnie powielał ten sam błąd, pogłębiając marginalizację kadr kształcenia zawodowego.

W związku z przedstawioną powyżej argumentacją zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej ma świadomość, że obowiązujące przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o wsparciu rozwoju kompetencji cyfrowych nauczycieli oraz rozporządzenia dotyczącego programu „Aktywna tablica” systemowo wykluczają z grona beneficjentów nauczycieli zatrudnionych w publicznych placówkach oświatowych, takich jak centra kształcenia zawodowego, ze względu na zastosowanie w aktach prawnych zawężającego terminu „szkoła”?
2. Jakie jest merytoryczne uzasadnienie dla różnicowania uprawnień do wsparcia w zakresie zakupu sprzętu komputerowego pomiędzy nauczycielami przedmiotów teoretycznych w technikach i szkołach branżowych a nauczycielami prowadzącymi dla tych samych uczniów zajęcia praktyczne w centrach kształcenia zawodowego?
3. Czy pominięcie w wyżej wymienionych aktach prawnych sformułowania „lub placówkach” obok terminu „szkołach” było celowym działaniem ministerstwa mającym na celu ograniczenie grupy beneficjentów, czy też jest to wynik przeoczenia legislacyjnego?
4. Biorąc pod uwagę kluczową rolę nowoczesnych technologii w kształceniu zawodowym oraz fakt, że nauczyciele CKZ są zobowiązani do dostosowywania metod nauczania do aktualnych wymogów rynku pracy, jakie działania zamierza podjąć Ministerstwo Edukacji Narodowej, we współpracy z Ministerstwem Cyfryzacji, w celu pilnej nowelizacji obowiązujących przepisów i włączenia nauczycieli zatrudnionych w placówkach oświatowych do programów „Laptop dla nauczyciela” i „Aktywna tablica”?
5. Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie audytu innych programów wsparcia i aktów prawnych dotyczących nauczycieli pod kątem podobnych wykluczeń wynikających z nieprecyzyjnej terminologii („szkoła” vs. „placówka”), aby zapewnić równe traktowanie wszystkich pracowników pedagogicznych w systemie oświaty?

Z wyrazami szacunku