Interpelacja w sprawie prawa obywatela do swobodnego wyboru źródła ogrzewania oraz skutków finansowych regulacji Unii Europejskiej dotyczących nowych budynków mieszkalnych

Tychy, 15 lipca 2025 r.

Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze,

działając w interesie obywateli zaniepokojonych ostatnimi zmianami legislacyjnymi na poziomie Unii Europejskiej, zwracam się z interpelacją dotyczącą ograniczenia prawa do swobodnego wyboru źródła ogrzewania w nowo wznoszonych budynkach mieszkalnych, w szczególności w kontekście zakazu montażu samodzielnych kotłów gazowych od 1 stycznia 2025 r. oraz kolejnych etapów wycofywania urządzeń na paliwa kopalne. Przepisy te, zawarte w nowelizacji dyrektywy o charakterystyce energetycznej budynków (EPBD), budzą poważne wątpliwości konstytucyjne i ekonomiczne, mogące prowadzić do naruszenia zasady proporcjonalności oraz wolności obywatelskich.

KONTEKST HISTORYCZNO-PRAWNY

Do 2022 roku ogrzewanie gazowe było traktowane jako relatywnie czysta, efektywna i ekonomiczna alternatywa wobec węgla i oleju opałowego. Było też aktywnie promowane, zarówno przez państwa członkowskie (w tym Polskę), jak i Unię Europejską – np. w ramach projektów Nord Stream 1 i 2 oraz systemów dopłat do wymiany źródeł ciepła.

W wyniku agresji Rosji na Ukrainę oraz sabotażu gazociągów Nord Stream w 2022 roku nastąpiła radykalna zmiana unijnej polityki energetycznej – nacisk położono na uniezależnienie się od rosyjskich surowców oraz przyspieszoną dekarbonizację. Skutkiem tej zmiany jest nowelizacja dyrektywy EPBD, która wprowadza szereg istotnych ograniczeń:

Rok	Regulacja	Skutek praktyczny
2025	Zakaz publicznego finansowania samodzielnych instalacji na paliwa kopalne	Brak dotacji i ulg na kotły gazowe w nowych budynkach
2028	Zakaz montażu kotłów gazowych w budynkach publicznych	Urzędy, szkoły i szpitale będą musiały instalować wyłącznie OZE lub systemy hybrydowe
2030	Zakaz montażu kotłów gazowych w nowych budynkach mieszkalnych	De facto wyłączenie gazu jako podstawowego źródła ciepła
2040	Pełne wycofanie kotłów kopalnych z eksploatacji	Obowiązek wymiany wszystkich urządzeń na zeroemisyjne

SKUTKI FINANSOWE I SPOŁECZNE

1. Koszty inwestycyjne:

Koszt montażu kotła gazowego to 10–15 tys. zł. Dla porównania:

• pompa ciepła powietrzna: 40–70 tys. zł,
• pompa gruntowa: powyżej 100 tys. zł,
• dodatkowe koszty: docieplenie budynku (30–60 tys. zł), modernizacja instalacji, ewentualne magazyny energii.

1. Koszty eksploatacyjne:

Pompy ciepła są szczególnie kosztowne w użytkowaniu zimą – wzrost cen energii elektrycznej i brak stabilnej sieci (zwłaszcza na wsiach) mogą znacznie podnieść rachunki oraz zwiększyć ryzyko awarii i wydatków serwisowych.

1. Brak równości dostępu:

Osoby o niższych dochodach oraz mieszkańcy terenów wiejskich będą w praktyce wykluczeni z możliwości zastosowania kosztownych technologii zeroemisyjnych, ze względu na brak zdolności kredytowej i infrastruktury.

1. Precedens regulacyjny:

Ograniczenie wyboru źródła ogrzewania może utorować drogę do dalszej ingerencji w decyzje konsumenckie – np. dotyczące urządzeń RTV/AGD czy samochodów.

1. Zagrożenie dla wolności obywatelskiej:

Konstytucyjne prawo własności i wolność działalności gospodarczej zakładają swobodę dysponowania nieruchomością – w tym wybór sposobu jej ogrzewania. Sztywne, odgórne zakazy, nieuwzględniające uwarunkowań lokalnych, dochodowych i infrastrukturalnych, mogą być uznane za nieproporcjonalne.

W związku z powyższym, proszę o odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy rząd RP planuje wystąpienie do Komisji Europejskiej o okres przejściowy lub derogację umożliwiającą dalsze stosowanie kotłów gazowych – w tym jako elementów systemów hybrydowych – po 1 stycznia 2025 r.?
2. Czy przewidziano systemy wsparcia finansowego (dopłaty, gwarancje kredytowe, programy osłonowe) dla osób, które nie będą w stanie udźwignąć kosztów inwestycyjnych związanych z instalacjami OZE, w szczególności pomp ciepła?
3. Jakie działania zamierza podjąć rząd w zakresie inwestycji infrastrukturalnych (rozbudowa sieci, dostępność serwisu) oraz edukacyjnych, aby zapewnić obywatelom równy dostęp do technologii zeroemisyjnych, zwłaszcza na terenach wiejskich i peryferyjnych?
4. Czy przed wdrożeniem przepisów ograniczających montaż kotłów gazowych w budynkach mieszkalnych planowane jest przeprowadzenie szeroko zakrojonych konsultacji społecznych z samorządami oraz organizacjami obywatelskimi?

PODSUMOWANIE

Transformacja energetyczna jest celem słusznym, jednak jej wdrażanie musi respektować zasadę proporcjonalności, ochronę praw własności i wolność wyboru obywateli. Obowiązek instalacji wyłącznie kosztownych systemów OZE – bez realnej i dostępnej finansowo alternatywy – uderzy szczególnie w osoby mniej zamożne oraz mieszkańców terenów słabiej rozwiniętych.

Wnoszę o pilne zajęcie stanowiska rządu w opisanej sprawie, przedstawienie planu działań minimalizujących skutki finansowe dla obywateli oraz rozpoczęcie ogólnokrajowej debaty nad przyszłością ogrzewania indywidualnego w Polsce.

Uprzejmie proszę o precyzyjne odpowiedzi na powyższe pytania, stosując się do nadanej przeze mnie numeracji.

Grzegorz Płaczek
Poseł na Sejm RP