Interpelacja w sprawie nielegalnego zniszczenia tam bobrów na Rowie Złotnickim

Szanowny Panie Ministrze Infrastruktury, Szanowna Pani Ministro Klimatu i Środowiska,

nie ma wątpliwości, że budowy i inwestycje są nieodłączną częścią rozwoju. Jednak równie ważne jest zapewnienie ochrony przyrody podczas realizacji inwestycji infrastrukturalnych. Wobec braku odpowiednich regulacji dochodzi do nieodwracalnych negatywnych zmian w ekosystemach. Takim przypadkiem jest nielegalne zniszczenie tam bobra europejskiego (Castor fiber) w kwietniu 2025 roku na cieku Rów Złotnicki (znak wodny Wa-11) w Poznaniu w związku z prowadzonymi pracami przy inwestycji „Prace na obwodnicy towarowej Poznania” (linia kolejowa nr 395, km 17,467).

Inwestorem tego przedsięwzięcia była spółka Skarbu Państwa PKP Polskie Linie Kolejowe SA, zaś wykonawcą – konsorcjum firm Zakład Robót Komunikacyjnych – DOM w Poznaniu sp. z o.o., ALUSTA SA oraz INTOP WARSZAWA sp. z o.o. Nadzór przyrodniczy nad inwestycją sprawowała firma MR Consulting sp. z o.o. Środowiskowa sp. k.

Według informacji przekazanych przez wykonawcę w dniu 4 kwietnia 2025 r. z użyciem koparki dokonano rozbiórki trzech tam bobrowych na Rowie Złotnickim. Natomiast z ustaleń społecznych, przekazanych m.in. przez Stowarzyszenie Nasz Bóbr i Klub Przyrodników, wynika, że faktycznie zniszczono cztery tamy bobrów w tym rejonie. Sprawa ta wywołała zrozumiały niepokój mieszkańców poznańskiego osiedla Strzeszyn oraz oburzenie organizacji przyrodniczych dostrzegających w zaistniałej sytuacji poważne naruszenie prawa i szkody dla lokalnego ekosystemu.

Zgodnie z przekazanymi informacjami tamy zostały zburzone w miejscach, dla których nie wydano wymaganych zezwoleń na ingerencję w siedliska bobrów. Jedynie w odniesieniu do jednej lokalizacji – działki nr 8/10, obręb Strzeszyn – Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (RDOŚ) w Poznaniu wydała decyzję derogacyjną (znak: WST.6401.638.2024.MK z dnia 17 stycznia 2025 r.) zezwalającą na niszczenie tamy bobrowej. Decyzja ta dotyczyła jednak wyłącznie wspomnianej działki 8/10, a nie innych miejsc nad Rowem Złotnickim.

W świetle powyższego działania podjęte przez wykonawcę poza obszarem objętym tą decyzją nie miały podstawy prawnej. Należy podkreślić, że bóbr europejski objęty jest w Polsce częściową ochroną gatunkową, zatem niszczenie jego siedlisk lub ostoi bez zezwolenia właściwego organu (RDOŚ) stanowi naruszenie prawa. Opisywane działanie wyczerpuje znamiona takiego naruszenia.

W reakcji na zawiadomienia od organizacji społecznych RDOŚ w Poznaniu pismem z 13 maja 2025 r. zwróciła się do PKP PLK o wyjaśnienie, na jakich działkach i w jakim terminie dokonano zniszczenia tam bobrowych w ramach tej inwestycji, co wskazuje, iż działania wykonawcy wykraczały poza zakres udzielonej derogacji.

Działania te zostały przeprowadzone bez zachowania należytych standardów ochrony środowiska. Zabrakło tzw. buforów biologicznych wokół cieku – czyli stref ochronnych wolnych od ingerencji. Zgodnie z wiedzą przyrodniczą zaleca się wyznaczenie naturalnej strefy buforowej o szerokości 30–60 m od linii brzegowej strumienia lub zbiornika, która nie powinna być naruszana. W tym przypadku prace prowadzono praktycznie w korycie Rowu Złotnickiego, co oznacza brak takiej strefy ochronnej. Inwestor miał obowiązek zminimalizować ingerencję w środowisko przy realizacji prac na takim terenie oraz odpowiednio zabezpieczyć obszar budowy, aby zapobiec szkodom w populacjach chronionych zwierząt. Niestety, wiele wskazuje na to, że tych obowiązków nie dopełniono – prace wykonano bez właściwego nadzoru herpetologicznego i bez zabezpieczeń chroniących lokalną faunę.

Konsekwencje opisanych działań dla ekosystemu są bardzo poważne. Doszło do trwałego przekształcenia koryta Rowu Złotnickiego – zniszczono dzikie brzegi strumienia i zaburzono jego naturalną strukturę hydromorfologiczną, co istotnie obniża walory przyrodnicze tego obszaru. Rozbiórka tam bobrowych spowodowała gwałtowne obniżenie poziomu wody w cieku i przyspieszenie spływu wód. Do Strzeszynka trafiają m.in. spływy nawozów z okolicznych pól uprawnych oraz ścieki bytowe z zabudowań – w sytuacji braku naturalnych rozlewisk filtrujących zanieczyszczenia te bez przeszkód zasilają jezioro, pogarszając jakość wody. Z kolei tamy bobrowe wraz z powstającymi dzięki nim stawami retencyjnymi magazynują wodę i poprawiają jej jakość. Bobrowe mokradła przeciwdziałają skutkom suszy i powodzi, spowalniając spływ wód opadowych. W warunkach zurbanizowanych pełnią one funkcję naturalnych zbiorników retencyjnych, łagodząc skrajne zjawiska hydrologiczne i poprawiając mikroklimat miejski – zatrzymują deszczówkę podczas nawalnych opadów, a w okresach suszy zapewniają niezbędną wilgoć i redukują efekt miejskiej „wyspy ciepła”.

Co więcej, istnieją sprawdzone metody techniczne pozwalające pogodzić infrastrukturę z obecnością bobrów – np. montaż rur przelewowych (przelotowych) przez tamę celem kontrolowanego obniżenia poziomu wody bez konieczności niszczenia całej konstrukcji. Pomimo dostępności takich rozwiązań w opisywanym przypadku zastosowano najbardziej drastyczną metodę skutkującą zniszczeniem chronionego siedliska i pogorszeniem stanu środowiska. Rodzi to pytania o standardy działania inwestora i wykonawcy, a także o skuteczność nadzoru ze strony organów ochrony przyrody.

W związku z powyższym zwracam się do Ministerstwa Infrastruktury oraz Ministerstwa Klimatu i Środowiska z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Infrastruktury podejmie kroki dyscyplinujące wobec inwestora – spółki PKP Polskie Linie Kolejowe SA – oraz wobec wykonawcy (konsorcjum firm ZRK DOM Poznań, ALUSTA SA i INTOP Warszawa) w związku z opisanym nielegalnym zniszczeniem siedlisk bobra europejskiego? Czy zamierza pociągnąć podmioty odpowiedzialne do odpowiedzialności oraz zobowiązać je do działań naprawczych (np. rekultywacji terenu)?

2. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska podejmie działania wyjaśniające i dyscyplinujące wobec Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Poznaniu wobec potencjalnych uchybień nadzorczych w przedmiotowej sprawie? Czy zostanie zbadane, dlaczego doszło do zniszczenia tam poza zakresem wydanej derogacji oraz czy RDOŚ dołożyła należytej staranności w monitorowaniu inwestycji i egzekwowaniu warunków decyzji środowiskowych?

3. Czy właściwe organy rządowe opracują i wdrożą jednolite wytyczne postępowania z tamami bobrowymi na terenie inwestycji infrastrukturalnych? Czy rozważane jest wprowadzenie obowiązku stosowania alternatywnych metod obniżania poziomu wody w zbiornikach bobrowych – takich jak instalacja rur przepływowych przez tamy – zamiast ich fizycznej rozbiórki? Tego typu wytyczne pozwoliłyby inwestorom zabezpieczyć infrastrukturę bez niszczenia cennych siedlisk zgodnie z zasadą minimalizacji szkód w środowisku.

4. Czy Ministerstwo Infrastruktury wspólnie z Ministerstwem Klimatu i Środowiska podejmą działania na rzecz sfinansowania i realizacji kompleksowego programu renaturyzacji Rowu Złotnickiego? Czy w obliczu postępującej suszy hydrologicznej resorty rozważą objęcie patronatem i wsparciem finansowym działań przywracających naturalny charakter tego cieku oraz ochronę biologicznie cennych mokradeł i zbiorników tworzonych przez bobry w jego zlewni, tak aby zapobiec dalszej degradacji środowiska i poprawić lokalne warunki wodne?

Z poważaniem

Franciszek Sterczewski