Interpelacja w sprawie nadzoru nad modelami AI

Szanowny Panie Premierze,

rozwój sztucznej inteligencji, w szczególności modeli generatywnych, takich jak duże modele językowe (LLM), systemy multimodalne oraz tzw. foundation models, w ostatnich kilkunastu miesiącach nabrał niezwykłego tempa i staje się jednym z najważniejszych wyzwań technologicznych, gospodarczych i społecznych XXI wieku. AI wpływa już nie tylko na sektor prywatny i innowacje, ale coraz śmielej wchodzi w obszary administracji publicznej, edukacji, ochrony zdrowia, sądownictwa czy mediów.

Wraz z tym postępem pojawiają się realne zagrożenia: dezinformacja z wykorzystaniem syntetycznych treści (deepfake, fałszywe głosy i obrazy), brak przejrzystości decyzji podejmowanych przez systemy automatyczne, niejasne zasady odpowiedzialności prawnej za błędy AI, a także ryzyko wykorzystania danych obywateli bez ich wiedzy i zgody do trenowania modeli komercyjnych. Jednym z takich rażących przykładów była modyfikacja algorytmu modelu Grok, za który odpowiada xAI Inc.

Na poziomie Unii Europejskiej odpowiedzią na te wyzwania stał się AI Act, uchwalony w 2024 r., który wprowadza obowiązki rejestracyjne, transparentności i etyczne dla systemów AI – zwłaszcza tych uznanych za wysokiego ryzyka. Nakłada także konkretne wymogi na twórców dużych modeli językowych i systemów ogólnego zastosowania. Jednocześnie w krajach takich jak Stany Zjednoczone, Wielka Brytania czy Chiny toczą się intensywne prace nad ramami regulacyjnymi dla tzw. frontier AI, czyli najbardziej zaawansowanych systemów zdolnych do samodzielnego uczenia się, generowania wiedzy czy podejmowania decyzji w sposób trudny do weryfikacji przez człowieka.

Polska znajduje się w punkcie zwrotnym. Choć obserwujemy coraz częstsze wdrażanie rozwiązań opartych na AI w urzędach, firmach i mediach, musimy przyjąć całościową strategię państwa w zakresie regulacji, nadzoru i rozwoju sztucznej inteligencji. Przed nami implementacja AI Act, budowa instytucjonalnego zaplecza do oceny ryzyka i certyfikacji systemów AI i ustalenie zasad dotyczących wykorzystywania danych obywateli, ochrony ich prywatności czy prawa do wyjaśnienia decyzji podjętych przez algorytmy w przestrzeni publicznej. Szczęśliwie Polska już dziś inwestuje również w rozwój własnych, otwartych modeli językowych w języku polskim, które w perspektywie uniezależnią nasz rynek cyfrowy od wpływu wielkich międzynarodowych korporacji technologicznych.

W tym kontekście zasadne i pilne jest przedstawienie jasnego stanowiska w sprawie przyszłości rozwoju i regulacji sztucznej inteligencji w Polsce, przez co wnoszę o udzielenie odpowiedzi na pytania:

1. Czy Ministerstwo Cyfryzacji opracowało lub planuje opracowanie krajowej strategii wdrożenia przepisów AI Act na poziomie instytucji publicznych, administracji i sektora prywatnego?
2. Czy Polska planuje utworzenie niezależnej instytucji nadzorującej rozwój i wdrażanie AI?
3. Czy trwają prace nad zasadami stosowania AI w administracji publicznej, w tym kryteriami przejrzystości, odpowiedzialności i odwoławczości decyzji podejmowanych z udziałem AI?
4. Jakie działania są podejmowane w celu zapewnienia ochrony danych obywateli w kontekście wykorzystywania ich do trenowania systemów AI (w tym generatywnej AI)?
5. Czy trwają prace nad wdrożeniem przepisów ograniczających lub regulujących wykorzystanie AI do generowania treści syntetycznych (np. deepfake, fake news) w mediach i przestrzeni publicznej? Jakie są ich założenia? Czy analizowano model wprowadzony w ostatnim czasie w Danii?
6. Czy w związku z widocznymi w dniu 8 lipca br. licznymi naruszeniami dóbr osobistych oraz naruszeniami norm prawnych w zakresie języka nienawiści oraz dyskryminacji przez model Grok xAI Inc. planowane są działania związane z pociągnięciem operatora modelu do odpowiedzialności? Jakie to działania? Czy Ministerstwo Cyfryzacji uważa za odpowiednie, aby modele AI na potrzeby odpowiedzialności prawnej obowiązkowo posiadały reprezentacje krajowe, do których będzie można kierować indywidualne roszczenia?

Z wyrazami szacunku

Jarosław Urbaniak
Poseł na Sejm RP