Interpelacja w sprawie strukturalnie zaniżonej siły nabywczej najuboższych Polaków w porównaniu z innymi krajami Europy Środkowo-Wschodniej

Szanowni Państwo Ministrowie,

zgodnie z art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację do ministra finansów oraz ministra rodziny, pracy i polityki społecznej w sprawie dramatycznie niskiej siły nabywczej najuboższych obywateli Rzeczypospolitej Polskiej w porównaniu z mieszkańcami innych państw Unii Europejskiej, zwłaszcza Europy Środkowo-Wschodniej i Zachodniej.

Dane Eurostatu, OECD i GUS jednoznacznie wskazują, że pomimo wzrostu wynagrodzeń średnich i minimalnych w Polsce, relatywna siła nabywcza osób żyjących na granicy minimum egzystencji lub korzystających z pomocy społecznej należy do najniższych w Unii Europejskiej. Utrzymujące się na niskim poziomie świadczenia socjalne (np. zasiłek stały, okresowy, dodatki mieszkaniowe), minimalne emerytury i renty oraz dostępność taniego mieszkalnictwa składają się na permanentną marginalizację gospodarczą ponad 2 milionów obywateli.

Według danych Eurostatu tzw. realna siła nabywcza 20% najuboższych obywateli Polski (najniższy kwintyl) wyrażona w standardzie siły nabywczej (PPS) jest o 30–50% niższa niż w Czechach, na Słowacji, w Słowenii, a nawet w niektórych regionach Rumunii i Bułgarii. Co więcej, różnice te rosną, mimo że Polska w statystykach ogólnych zbliża się do średniej unijnej.

W Niemczech, Austrii, Francji, Belgii czy krajach skandynawskich osoby w najniższych dochodowych grupach mogą liczyć na silne wsparcie mieszkaniowe, dostęp do usług publicznych, darmowy transport lokalny czy nawet dochód minimalny. Tymczasem w Polsce:

• zasiłek stały wynosi średnio 719 zł miesięcznie,
• minimalna emerytura – 1780 zł brutto,
• kryterium dochodowe do otrzymania wsparcia z pomocy społecznej pozostaje drastycznie zaniżone i nie waloryzowane realnie od lat,
• wysokość dodatku mieszkaniowego pokrywa ułamek kosztów najmu nawet w małych miejscowościach.

Równocześnie koszty życia – w tym ceny żywności, energii, leków i czynszów – osiągnęły poziomy porównywalne z bogatszymi państwami UE. Oznacza to, że ubodzy Polacy płacą „zachodnie ceny“, mając „postkomunistyczne dochody“.

Tak głęboka dysproporcja zagraża społecznej spójności, bezpieczeństwu demograficznemu, a także prowadzi do deprywacji potrzeb biologicznych, co potwierdzają raporty organizacji pomocowych (Caritas, PCK, Banki Żywności). Jest to również źródło masowej emigracji zarobkowej i bierności zawodowej.

Apeluję o pilną debatę na temat konieczności reformy systemu zabezpieczenia społecznego w Polsce, który – mimo formalnej zgodności z prawem – strukturalnie wyklucza dużą część społeczeństwa z godnego uczestnictwa w życiu gospodarczym i społecznym.

W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów i Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przeprowadziły w ciągu ostatnich 5 lat analizę siły nabywczej najuboższych Polaków na tle innych krajów UE? Jeśli tak – proszę o udostępnienie wyników. Jeśli nie – dlaczego nie podjęto takich działań?
2. Jakie są średnie roczne wydatki publiczne (w przeliczeniu na 1 mieszkańca) na pomoc społeczną i mieszkalnictwo w Polsce w porównaniu z Czechami, Słowacją, Niemcami, Francją i Danią?
3. Czy rząd planuje zmianę systemu wyliczania i waloryzacji kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej? Jeśli tak – od kiedy i na jakich zasadach?
4. Dlaczego w Polsce brak systemowego rozwiązania w zakresie dochodu minimalnego, który obowiązuje już w wielu państwach członkowskich UE?
5. Czy rząd rozważa wprowadzenie regionalnych dodatków do kosztów utrzymania (np. różnicowanie dodatków mieszkaniowych i energetycznych w zależności od lokalnych kosztów życia) na wzór Francji i Niemiec?
6. Czy rząd analizuje wpływ zaniżonej siły nabywczej najbiedniejszych Polaków na:
   a) zdrowie publiczne (np. dostęp do leczenia, odżywianie, ogrzewanie),
   b) dzietność i struktury rodzinne,
   c) migracje zarobkowe,
   d) aktywność zawodową i edukacyjną?
7. Czy jest planowane zwiększenie dostępności mieszkań komunalnych i socjalnych oraz rewizja zasad ich przyznawania?
8. Czy Polska występowała do Komisji Europejskiej o zgodę na objęcie ubogich grup społecznych rozszerzonym systemem dopłat do kosztów życia (np. dopłaty energetyczne, transportowe, żywnościowe)?
9. Czy rząd zgadza się z opinią, że utrzymywanie minimum egzystencji milionów Polaków na poziomie niepozwalającym na normalne życie godzi w konstytucyjne prawa obywateli (art. 2, 30, 67 Konstytucji RP)?