Interpelacja w sprawie ustawy o systemie kaucyjnym

Szanowna Pani Minister!

Uprzejmie informuję, że zwrócili się do mnie przedstawiciele Uzdrowiska Ciechocinek SA z prośbą o interpelację w kwestii ustawy o systemie kaucyjnym (ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2024 r. poz. 1911).

Będąc producentem wody mineralnej „Krystynka” i napojów smakowych „Ciechocinka”, którego ponad 90% produkcji stanowią opakowania zwrotne (szklane butelki) o pojemności 0,33 1, dostrzegają w obecnym kształcie przepisów zagrożenia dla producentów, przedsiębiorców, konsumentów oraz dla idei zrównoważonego rozwoju.

Według otrzymanych przeze mnie informacji obecny system zwrotu butelek i zamknięty system obrotu butelkami pozwala osiągać ponad 90% poziomu zwrotu, przy średnim czasie życia butelki przekraczającym 10 cykli użytkowania.

To rozwiązanie w opinii przedstawicieli Uzdrowiska Ciechocinek SA:

a) jest sprawdzone, lokalne i niskokosztowe,
b) generuje minimalny ślad węglowy,
c) nie wymaga udziału zewnętrznych operatorów ani systemów informatycznych,
d) pozwala na realną kontrolę nad strumieniem opakowań i ich wpływem na środowisko,
e) daje realną kontrolę nad środkami finansowymi.

Jako producent wprowadzający również opakowania typu PET uzdrowisko w pełni popiera ideę objęcia ich systemem kaucyjnym. Szczególnie w przypadku butelek jednorazowych o małych pojemnościach jest to w jego opinii zasadne, ponieważ to one najczęściej trafiają do środowiska naturalnego, parków, lasów i miejskich przestrzeni publicznych. Dlatego producentowi zależy, aby system ten był sprawiedliwy i służący środowisku.

Uzdrowisko Ciechocinek SA w przedstawionej mi dokumentacji uprzejmie prosi o zwrócenie uwagi na, zdaniem jego przedstawicieli, „słabe strony ustawy i zagrożenia dla producentów”:

a) Brak wyłączenia dla systemów efektywnych

Ustawa nie przewiduje wyłączenia z systemu kaucyjnego dla producentów, którzy osiągają wysokie wskaźniki zwrotu butelek zwrotnych. System Uzdrowiska Ciechocinek SA osiąga ponad 90% skuteczności, podczas gdy ustawa wymaga od operatora jedynie 77% poziomu zwrotu w 2026 roku.

b) Obniżenie poziomu zwrotu – demotywacja dla odpowiedzialnych

Brak indywidualnego rozliczenia skuteczności zbiórki oznacza, że wszyscy producenci zostaną uśrednieni, a ci najbardziej odpowiedzialni poniosą koszty nieskuteczności innych.

c) Brak obowiązku operatora do wypłaty zwrotów powyżej 77%

Ustawa w praktyce chroni operatora systemu przed koniecznością rozliczenia się z realnego poziomu zwrotów ponad 77%. W efekcie producenci, którzy dziś osiągają ponad 90% zwrotu w systemie zamkniętym, mogą być pozbawieni należnych środków.

d) Odroczone rozliczenie – zamrażanie kapitału

Producent, który wprowadza opakowanie na rynek, musi długo czekać na zwrot środków od operatora. W praktyce oznacza to zamrożenie kapitału i konieczność kredytowania działalności operatora, co silnie uderza w płynność finansową, zwłaszcza mniejszych firm.

e) Centralizacja i ograniczony wpływ małych producentów

System tworzony jest w sposób scentralizowany, gdzie dominującą rolę będą pełnić duże sieci handlowe i operatorzy, podczas gdy mali i średni producenci, tacy jak Uzdrowisko Ciechocinek SA, zostaną postawieni przed faktem dokonanym, bez realnego wpływu na kształt i funkcjonowanie systemu.

f) Wyłączenie szklanych butelek jednorazowych, w tym tych o pojemności 0,09-0,33 1 (np. po napojach gazowanych, sokach, małych piwach, wódce).

To właśnie bezzwrotne małe butelki szklane najczęściej lądują w lasach, rowach, rzekach i koszach miejskich, bo: są lekkie i poręczne, łatwo „znikają” z ręki – idealne np. dla turystów. Brak zachęty do ich oddania = zero wartości kaucyjnej = brak impulsu do zwrotu lub zbiórki. Butelka zwrotna jest cenna i krąży w systemie, a bezzwrotna staje się odpadem zaraz po użyciu i zagraża środowisku. Jest to nielogiczne, wybiórcze i niespójne z duchem dyrektywy SUP i gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ). Pominięcie bezzwrotnych małych butelek: osłabia skuteczność systemu, faworyzuje jednorazowe szkło, które jest energochłonne w produkcji i recyklingu, utrwala złe nawyki konsumenckie, zagraża naszemu zdrowiu i bezpieczeństwu, degraduje środowisko.

Przedstawiciele Uzdrowiska Ciechocinek SA zwracają również uwagę na zagrożenia dla rynku, konsumenta i środowiska:

a) wzrost kosztów dla małych i średnich firm, co przełoży się na wyższe ceny produktów, a co za tym idzie, wzrost inflacji,
b) ryzyko wypychania z rynku butelek zwrotnych na rzecz jednorazowych PET, które choć objęte systemem – są znacznie mniej przyjazne środowisku,
c) obniżenie motywacji producentów do inwestowania w zrównoważone systemy, jeśli będą oni finansowo karani za to, że działają lepiej niż ustawowe minimum,
d) zaburzenie konkurencyjności rynku napojów – korzyści osiągną głównie duzi gracze z własnymi kanałami dystrybucji kosztem lokalnych, odpowiedzialnych producentów.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na pytanie:

Czy planowane jest wprowadzenie rozwiązań legislacyjnych, które:

1) umożliwią wyłączenie efektywnych systemów obiegu zamkniętego spod obowiązku uczestnictwa w centralnym systemie kaucyjnym;
2) umożliwią promowanie indywidualnych rozliczeń i uznawanie wysokiej efektywności producentów, zamiast uśredniania wyników;
3) umożliwią uregulowanie zasad rozliczeń finansowych, tak aby uniknąć sytuacji, w której środki producentów będą bezterminowo zamrażane przez operatorów;
4) umożliwią włączenie głosu małych i średnich producentów do procesu konsultacji i wdrażania systemu kaucyjnego?