Interpelacja w sprawie porzucenia przez rząd strategicznej inwestycji w krajową produkcję substancji czynnych (API) ze środków KPO na rzecz wspierania zagranicznej produkcji samochodów elektrycznych - zdrady bezpieczeństwa lekowego Polaków

Szanowni Państwo Ministrowie,

z najwyższym niepokojem, rozczarowaniem i poczuciem politycznej zdrady interesów publicznych przyjmuję informację o rezygnacji obecnego rządu z kluczowej, długo wyczekiwanej inwestycji w krajową produkcję substancji aktywnych do leków (API) – finansowanej ze środków Krajowego Planu Odbudowy. Zdumiewa mnie, że w czasie, gdy Europa na nowo uczy się myśleć w kategoriach suwerenności, a NATO mówi jednym głosem o bezpieczeństwie strategicznym także w wymiarze medycznym, polski rząd dobrowolnie i bez sprzeciwu porzuca projekt, który mógł zagwarantować zdrowie obywateli w warunkach kryzysu.

Jeszcze bardziej bulwersujące jest to, że równolegle zdecydowano się skierować publiczne fundusze z KPO na subsydiowanie produkcji samochodów elektrycznych produkowanych poza granicami Polski. To decyzja, która nie tylko podważa rację stanu, ale brutalnie przeciwstawia zdrowie Polaków – samochodom elektrycznym, rezygnując przy tym z budowy narodowej zdolności do przetrwania w sytuacji wojny lub kryzysu łańcuchów dostaw.

Trudno nie zapytać wprost: czy rząd świadomie rezygnuje z ochrony życia obywateli w imię wydumanych celów klimatycznych, czy może kieruje się interesem podmiotów zagranicznych i ich lobbystów, którym zależy na tym, by Polska była jedynie rynkiem zbytu, a nie producentem czegokolwiek wartościowego?

I. Krytyczne znaczenie API dla bezpieczeństwa zdrowotnego i militarnego

Z raportu przygotowanego przez Szkołę Główną Handlową i Ministerstwo Obrony Narodowej pt. „Bezpieczeństwo lekowe Polski w kontekście bezpieczeństwa militarnego Polski i Europy“ (SGH, czerwiec 2025, https://www.sgh.waw.pl/sites/sgh.waw.pl/files/2025-06/think-tank-dla-ochrony-zdrowia-bezpieczenstwo-lekowe-polski.pdf) wynika jednoznacznie, że bez własnej produkcji leków i substancji aktywnych Polska nie jest w stanie zapewnić odporności cywilnej ani przetrwać konfliktu zbrojnego. Cytuję:

„Zabraknie amunicji – przeżyjemy. Zabraknie leków – przegramy każdą wojnę.“

Z dokumentu wynika, że:

• 70% API na rynku europejskim pochodzi z Azji (głównie z Chin i Indii),
• 93 kluczowe substancje nie są dostępne w ogóle w UE,
• Polska produkuje obecnie zaledwie 4 z ponad 200 substancji aktywnych uznanych za krytyczne,
• UE już tworzy Tarczę Lekową, Sojusz na rzecz Leków Krytycznych i Akt o Lekach Krytycznych – Polska pozostaje bierna.

II. Porzucenie komponentu KPO na API – utrata 139,5 mln euro

W maju 2024 roku rząd RP poinformował o rezygnacji z komponentu inwestycyjnego KPO zakładającego budowę infrastruktury do produkcji API w Polsce.

Tymczasem:

• wartość komponentu wynosiła 139,5 mln euro (ok. 600 mln zł),
• istniał gotowy projekt branżowy, przygotowany przez Krajowych Producentów Leków,
• podobne inwestycje rozpoczęły m.in. Niemcy, Czechy, Dania, Francja, Węgry – z pełnym wsparciem publicznym.

Zamiast tego środki przesunięto na cele związane z elektromobilnością, m.in. dopłaty do produkcji samochodów elektrycznych, w tym projektów, których produkcja odbywać się będzie w zakładach za granicą, bez trwałych miejsc pracy w Polsce.

III. Skutki dla zdrowia publicznego i bezpieczeństwa państwa

1. Ryzyko braku leków w razie wojny lub blokady handlowej – tak było już podczas pandemii COVID-19 i wojny w Ukrainie. W pierwszym tygodniu wojny Ukraińcy doświadczyli niedoborów leków onkologicznych, kardiologicznych i przeciwbólowych.
2. Uzależnienie od Azji – nawet leki wytwarzane w Europie zawierają API importowane z Chin lub Indii.
3. Brak rezerw strategicznych – w Polsce nie istnieje efektywny system magazynowania API ani gotowych produktów leczniczych.
4. Degradacja krajowego przemysłu farmaceutycznego – Polska, która przez dekady posiadała rozwinięty przemysł chemiczno-farmaceutyczny, dziś nie wykorzystuje własnych kompetencji. Przykładem: Instytut Chemii Przemysłowej im. I. Mościckiego (Łukasiewicz-IChP), który w 2024 r. wyprodukował ponad 250 mln dawek substancji API, co pokrywa potrzeby 2,4 mln pacjentów.

IV. Zmarnowany potencjał i niespójność polityki rządu

W sytuacji, gdy:

• UE inwestuje miliardy euro w lekowe bezpieczeństwo,
• MON i SGH jednoznacznie rekomendują uznanie sektora API za infrastrukturę krytyczną,
• Polska posiada kadry, know-how i infrastrukturę do produkcji,
  – rząd wycofuje się z projektu o strategicznym znaczeniu.

Jednocześnie przeznacza środki publiczne na dotacje do pojazdów elektrycznych bez zapewnienia, że będą one produkowane w kraju, bez miejsc pracy dla polskich pracowników, bez transferu technologii.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedź na pytania:

1. Czy rząd RP potwierdza, że zrezygnował z komponentu KPO dotyczącego API, mimo dostępnych środków i gotowych projektów?
2. Czy ministerstwo rozwoju lub Ministerstwo Zdrowia mają alternatywne źródło finansowania dla rozwoju krajowej produkcji API? Jeżeli tak, to proszę wskazać poziom finansowania oraz kiedy zostanie uruchomiony.
3. Czy wobec osób odpowiedzialnych za decyzję o rezygnacji z budowy krajowej fabryki API zostaną wyciągnięte konsekwencje?
4. Jakie projekty dokładnie zastąpiły inwestycję w API w strukturze KPO? Które z nich dotyczą produkcji realizowanej poza terytorium Polski?
5. Czy Polska planuje – wzorem Niemiec i Francji – wprowadzić system zamówień publicznych preferujący leki produkowane krajowo lub unijnie?
6. Czy jest planowane objęcie sektora farmaceutycznego i produkcji API statusem „infrastruktury krytycznej państwa“?
7. Czy rząd analizował scenariusze wojenne i ich wpływ na dostępność leków przy braku krajowej produkcji substancji aktywnych?
8. Czy w świetle decyzji o przesunięciu środków z API na inne cele rząd uważa zapewnienie lekowego bezpieczeństwa za priorytet strategiczny?
9. Ile substancji aktywnych obecnie jest produkowanych w Polsce?
10. Czy rząd zamierza zwiększyć liczbę produkowanych substancji aktywnych w Polsce? Jeżeli tak, to kiedy?
11. Kiedy zostanie oficjalnie opublikowana i zaktualizowana Krajowa Lista Leków Krytycznych?
12. Jakie są szacowane skutki społeczne i zdrowotne braku krajowej produkcji API w sytuacjach kryzysowych?