Interpelacja w sprawie wzmocnienia ochrony akcjonariuszy mniejszościowych byłych spółek giełdowych

Szanowny Panie Premierze,

zwracam się z uprzejmą prośbą o podjęcie działań legislacyjnych mających na celu wzmocnienie ochrony akcjonariuszy mniejszościowych byłych spółek giełdowych, którzy z powodu braku odpowiednich instrumentów prawnych pozostają w zmarginalizowanej pozycji oraz są pozbawieni możliwości wyjścia ze spółki na godziwych warunkach finansowych.

Obowiązujące obecnie przepisy nie zapewniają skutecznych rozwiązań dla akcjonariuszy mniejszościowych, którzy w wyniku wycofania spółek z obrotu na rynku regulowanym utracili dostęp do instytucji takich jak żądanie odkupu akcji po cenie odpowiadającej ich wartości rynkowej lub godziwej.

Przykładem byłej spółki giełdowej, w której drobni akcjonariusze pozostają zmarginalizowani i pozbawieni możliwości wyjścia z inwestycji na godziwych warunkach jest Elektrim SA z siedzibą w Warszawie.

Elektrim SA, niegdyś jedna z największych spółek notowanych na GPW SA w Warszawie, od stycznia 2008 r. pozostaje wykluczona z obrotu giełdowego. Wykluczenie miało charakter warunkowy, a spółka miała powrócić na GPW po zakończeniu postępowania upadłościowego. Pomimo spełnienia warunków, w tym umorzenia postępowania w wyniku poprawy sytuacji finansowej spółki dzięki środkom pochodzącym z ugody dotyczącej udziałów w PTC sp. z o. o. (operatora sieci komórkowej „Era”), spółka dotychczas nie podjęła efektywnych działań zmierzających do jej powrotu do notowań na GPW SA. W efekcie mniejszościowi akcjonariusze Elektrim SA, których jest ponad 6000, od prawie 17 lat pozbawieni pozostają możliwości sprzedaży swoich akcji po cenie godziwej.

Zaznaczyć przy tym należy, iż przepisy ustawy o ofercie publicznej, w szczególności z okresu sprzed nowelizacji tej ustawy w dniu 30 listopada 2019 r., nie zapewniały akcjonariuszom mniejszościowym odpowiednich gwarancji w przypadku wycofania akcji z obrotu zorganizowanego (delistingu), w tym w szczególności nie zapewniały możliwości odsprzedaży akcji po cenie godziwej i możliwości weryfikacji ceny odkupu np. na drodze postępowania sądowego. Stąd też większość akcjonariuszy Elektrim SA nie odpowiedziała na wezwanie z 2007 r. do sprzedaży akcji po zaniżonej cenie.

W podobnej sytuacji pozostają akcjonariusze innych byłych spółek giełdowych, którzy w przeszłości często postawieni zostali przed wyborem pozbycia się swoich akcji za ułamek ich faktycznej wartości albo pozostania w spółce bez gwarancji możliwości wyjścia z inwestycji na godziwych warunkach.

Jednym z możliwych rozwiązań opisanego wyżej problemu byłoby wprowadzenie mechanizmu przymusowego odkupu akcji przez większościowych akcjonariuszy lub samą spółkę na żądanie akcjonariuszy mniejszościowych byłych spółek giełdowych.

W tym miejscu wyjaśnić należy, iż w dniu 30 listopada 2019 r. doszło do zmiany definicji spółki publicznej w rozumieniu art. 4 pkt 20 ustawy o ofercie publicznej. Po zmianie definicji spółka publiczna to spółka, której co najmniej jedna akcja jest dopuszczona do obrotu na rynku regulowanym. Niemniej wobec treści art. 27 ustawy nowelizującej ustawę o ofercie publicznej z dnia 16 października 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 2217) przepisy ustawy o ofercie publicznej dotyczące spółek publicznych znajdują zastosowanie do spółek, których akcje pozostają zarejestrowane w depozycie papierów wartościowych, który jest obecnie prowadzony przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych SA.

Podkreślić przy tym trzeba, iż stosownie do treści art. 27 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy nowelizującej wyjście tego rodzaju spółek spod reżimu przepisów ustawy o ofercie publicznej poprzez wyrejestrowanie akcji z depozytu papierów wartościowych i przeniesienie rejestracji akcji do rejestru akcjonariuszy skutkuje obowiązkiem uzyskania zezwolenia KNF oraz zobowiązaniem głównego akcjonariusza do wezwania do odkupu akcji akcjonariuszy mniejszościowych po cenie godziwej w trybie art. 91 ustawy o ofercie publicznej w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 30 listopada 2019 r.

Tymczasem pomimo przejściowego charakteru przepisu art. 27 rzeczonej ustawy nowelizującej na rynku wciąż funkcjonują byłe spółki giełdowe, których akcje pozostają zarejestrowane w depozycie papierów wartościowych, a do których zastosowanie znajdują przepisy ustawy o ofercie publicznej.

Niestety obowiązujące obecnie regulacje prawne nie zapewniają akcjonariuszom mniejszościowym takich spółek efektywnych rozwiązań pozwalających na wystąpienie z nich na godziwych warunkach finansowych. Przepisy te pozwalają natomiast na nieograniczone w czasie trwanie sytuacji, w której była spółka giełdowa nie jest już co prawda spółką publiczną, ale jej akcjonariusze nie mają możliwości swobodnego obrotu akcjami na rynku regulowanym.

Mając na uwadze konieczność wzmocnienia ochrony akcjonariuszy mniejszościowych zwracam się zatem z prośbą o wsparcie wszelkich działań legislacyjnych mających na celu wprowadzenie do krajowego porządku prawnego odpowiednich instrumentów prawnych, które umożliwiłyby akcjonariuszom mniejszościowych byłych spółek giełdowych skorzystanie z instytucji wykupu akcji w zakresie zbliżonym np. w aktualnie obowiązującej regulacji art. 4181 §1 K.s.h.

Najbardziej odpowiednim i jednocześnie najprostszym rozwiązaniem byłoby wprowadzenie, np. przy okazji prac nad nowelizacją K.s.h., regulacji która umożliwiłaby żądanie odkupu akcji spółki przez akcjonariusza mniejszościowego spółki niebędącej spółką publiczną, której akcje zarejestrowane są w depozycie papierów wartościowych i do której zastosowanie znajdują przepisy o spółkach publicznych. Środkiem do wprowadzenia wyżej opisanych zmian do krajowego porządku prawnego byłaby przykładowo zmiana treści przepis art. 4181 §1 K.s.h. w sposób nadający mu następujące brzmienie:

4181 § 1. Akcjonariusz lub akcjonariusze reprezentujący nie więcej niż 5% kapitału zakładowego mogą żądać umieszczenia w porządku obrad najbliższego walnego zgromadzenia sprawy podjęcia uchwały o przymusowym odkupie ich akcji przez nie więcej niż pięciu akcjonariuszy reprezentujących łącznie nie mniej niż 95% kapitału zakładowego, z których każdy posiada nie mniej niż 5% kapitału zakładowego (akcjonariusze większościowi). W przypadku spółki niebędącej spółką publiczną, której akcje są zarejestrowane w depozycie papierów wartościowych, akcjonariusz lub akcjonariusze reprezentujący nie więcej niż 25% kapitału zakładowego mogą żądać umieszczenia w porządku obrad najbliższego walnego zgromadzenia sprawy podjęcia uchwały o przymusowym odkupie ich akcji przez nie więcej niż pięciu akcjonariuszy reprezentujących łącznie nie mniej niż 75% kapitału zakładowego, z których każdy posiada nie mniej niż 5% kapitału zakładowego. Przepisy art. 416 § 2 i 3 stosuje się odpowiednio.”

Opisane wyżej zmiany sprowadzałyby się zatem do obniżenia w spółkach niebędących spółkami publicznymi, których akcje zarejestrowane są w depozycie papierów wartościowych, progu kapitału zakładowego akcjonariusza większościowego zobowiązanego do odkupu z ogólnego progu 95% do progu 75%. Obniżenie tego progu jest bowiem szczególnie uzasadnione w kontekście byłych spółek giełdowych, w których mniejszościowi akcjonariusze najczęściej pozostają w dużym rozproszeniu, nie partycypują w żaden sposób w korzyściach płynących z posiadania akcji, a ich wpływ na bieżące sprawy spółki jest marginalny.

Uwzględnienie powyższego postulatu pozwoliłoby uregulować sytuację prawną akcjonariuszy mniejszościowych byłych spółek giełdowych wykluczonych z obrotu na rynku regulowanym w oparciu o poprzednio obowiązujące przepisy, które niestety nie zapewniały należytej ochrony ich własności, co w szczególności mogłoby nastąpić poprzez zagwarantowanie skutecznych i sprawiedliwych mechanizmów określenia ceny odkupu.

W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Rada Ministrów planuje podjęcie działań legislacyjnych mających na celu wprowadzenie mechanizmów prawnych zapewniających akcjonariuszom mniejszościowym byłych spółek giełdowych możliwość wyjścia z inwestycji na godziwych warunkach finansowych?

2. Czy Rada Ministrów planuje podjęcie działań legislacyjnych mających na celu wprowadzenie przepisów określających odpowiedni termin dla spółek niepublicznych, które wciąż pozostają zarejestrowane w depozycie papierów, do upływu którego zobowiązane byłyby w trybie art. 27 ust. 2 ustawy nowelizującej ustawę o ofercie publicznej z dnia 16 października 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 2217) przenieść rejestrację akcji z depozytu papierów wartościowych do rejestru akcjonariuszy, co skutkowałoby koniecznością uzyskania zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego oraz ogłoszenia wezwania do zapisywania się na sprzedaż akcji spółki na podstawie odpowiednio stosowanych przepisów art. 91 ustawy o ofercie publicznej w brzmieniu sprzed wejścia w życie wspomnianej ustawy nowelizującej?

3. Czy Ministerstwo Finansów lub Ministerstwo Sprawiedliwości lub też inny właściwy organ administracyjny prowadzą obecnie prace nad nowelizacją przepisów prawa w zakresie ochrony akcjonariuszy mniejszościowych spółek niepublicznych, do których zastosowanie znajdują przepisy ustawy o ofercie publicznej, a które zostały wycofane z obrotu na rynku regulowanym?

Z poważaniem

Roman Fritz
Poseł na Sejm RP