Interpelacja w sprawie planowanych zmian w finansowaniu szkół realizujących edukację domową

Szanowna Pani Minister,

w przestrzeni publicznej pojawiły się niepokoje związane z treścią projektu rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 18 czerwca 2025 r. zmieniającego sposób podziału łącznej kwoty subwencji oświatowej. Szczególnie dużo wątpliwości budzi planowane obniżenie progu liczby uczniów z 200 do 96, od którego zależy korzystniejsze finansowanie szkoły, również w kontekście uczniów realizujących obowiązek szkolny poza szkołą, czyli w tzw. edukacji domowej (ED).

Edukacja domowa to coraz powszechniejsza forma realizacji obowiązku szkolnego, wybierana nie tylko przez rodziców o alternatywnych poglądach pedagogicznych, ale także przez tych, których dzieci doświadczyły trudności emocjonalnych, niepełnosprawności, przemocy rówieśniczej czy nierównego traktowania. Wsparcie organizacyjne i finansowe państwa dla tego modelu nauki ma znaczenie nie tylko edukacyjne, ale i społeczne.

W związku z pojawiającymi się opiniami ekspertów, środowisk rodziców oraz praktyków edukacji alternatywnej oraz głosami, że planowane zmiany mogą zostać uznane za próbę ograniczenia pluralizmu edukacyjnego w Polsce, proszę Panią Minister o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Na jakiej podstawie ustalono nowy próg 96 uczniów, jako granicę kwalifikującą szkoły do korzystniejszego przelicznika subwencji? Czy przeprowadzono jakiekolwiek analizy kosztowe, statystyczne lub organizacyjne? Proszę o udostępnienie dokumentów źródłowych służących do wyliczeń.
2. Czy celem tej zmiany było ograniczenie liczby szkół przyjmujących uczniów w edukacji domowej? Jeśli tak, proszę o uzasadnienie takiego kierunku polityki edukacyjnej.
3. Czy wprowadzając zmianę, resort brał pod uwagę fakt, że większość szkół wspierających ED to małe placówki, które celowo utrzymują niewielką liczbę uczniów, aby zapewnić indywidualne podejście?
4. Jakie kolejne zmiany dotyczące subwencjonowania edukacji domowej są planowane?
5. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej dokonało prognozy, ile szkół i ilu uczniów zostanie dotkniętych zmianą finansowania? Proszę o udostępnienie tych wyliczeń i dokumentów źródłowych.
6. Czy w ocenie skutków regulacji uwzględniono ryzyko odpłatności za naukę dla rodzin korzystających z ED, szczególnie w mniej zamożnych środowiskach?
7. Jaka część dzieci w edukacji domowej korzysta z oferty szkół, które przekraczają obecny próg 96 uczniów, a nie przekracza 200?
8. Jakie inne rozwiązania rozważano w tej sprawie – np. system nadzoru nad placówkami ED zamiast ograniczeń finansowych?
9. Jakie zmiany w algorytmie subwencji dotyczą uczniów spełniających obowiązek szkolny poza szkołą (ED)? Czy nadal obowiązuje specjalny wskaźnik dla tej kategorii uczniów?
10. Czy uczniowie ED są traktowani jako mniej „kosztochłonni“? Jeśli tak, proszę o dane porównawcze kosztów edukacji ucznia ED vs. ucznia w szkole stacjonarnej.
11. Czy ministerstwo zamierza w przyszłości różnicować sposób finansowania w zależności od formy nauki w ED (np. ED klasyczna vs. hybrydowa)?
12. Czy ministerstwo analizowało, czy obniżenie progu do 96 uczniów nie doprowadzi do sztucznego rozdrabniania szkół lub do fikcyjnych podziałów placówek, by zmieścić się w korzystniejszych widełkach?
13. Jakie mechanizmy przejściowe lub wsparcie dla szkół, które stracą wsparcie na skutek tej zmiany są planowane? Jeśli nie – czy zdaje sobie sprawę z możliwego gwałtownego wycofywania uczniów lub zwolnień nauczycieli?
14. Czy projektowane przepisy przewidują sytuacje szczególne – np. dla szkół specjalnych, szkół stowarzyszeniowych, szkół artystycznych lub szkół funkcjonujących tylko dla uczniów ED?
15. Czy ministerstwo przeprowadziło audyt lub analizę, czy szkoły przyjmujące uczniów ED nadużywają środków publicznych lub nie zapewniają jakości kształcenia? Czy są znane przypadki nieprawidłowości? Ile było audytów? Proszę o przesłanie raportów z audytów.
16. Jeśli tak – to dlaczego zamiast mechanizmów kontroli jakości, resort decyduje się na zmianę algorytmu finansowego uderzającą we wszystkie szkoły, niezależnie od ich rzetelności?
17. Czy rozważano wprowadzenie rejestru szkół wspierających ED, z elementami transparentności (np. liczba uczniów ED, system wspomagania, kontakt z rodzicami, efekty edukacyjne)?
18. Czy ministerstwo analizowało zgodność zmiany z Rekomendacjami Rady Europy lub Komisji Europejskiej dotyczącymi wspierania alternatywnych form edukacji (np. homeschooling, unschooling, szkoły eksperymentalne)?
19. Czy planowane ograniczenia mają związek z wdrażaniem zaleceń KE lub OECD w ramach Krajowego Planu Odbudowy lub innych dokumentów strategicznych?
20. Skąd wynika propozycja wyznaczenia progu o wysokości odpowiadającej maksymalnej liczbie uczniów w typowej małej szkole? Termin „małej szkoły“ stosowany jest do szkół podstawowych na terenach wiejskich. Czy zdaniem ministerstwa edukacja domowa powinna być dostępna tylko w takich typach szkół?
21. Ile dzieci uczy się obecnie w trybie edukacji domowej w Polsce (stan na 30 czerwca 2025)? Ile szkół przyjmuje uczniów ED?
22. Ilu uczniów edukacji domowej uczęszcza do szkół, które w 2026 roku znajdą się poniżej progu 96 uczniów, a ilu – pomiędzy 96 a 200?
23. Czy resort dysponuje danymi o efektach edukacyjnych dzieci w edukacji domowej (wyniki egzaminów, przejścia do szkół, kontynuacja nauki w liceach, itd.)? Jeśli tak - proszę o krótką informację na ten temat.
24. Czy ministerstwo planuje stworzenie odrębnej strategii rozwoju i wsparcia edukacji domowej w Polsce?
25. Jakie jest stanowisko ministerstwa wobec postulatów ułatwienia egzaminów klasyfikacyjnych, elastycznego podejścia do podstawy programowej w ED oraz możliwości nauki przedmiotów „blokowo“ lub zdalnie?
26. Czy ministerstwo przeprowadziło ocenę wpływu zmian na poczucie bezpieczeństwa edukacyjnego rodzin, szczególnie dzieci w spektrum autyzmu, dzieci z trudnościami adaptacyjnymi lub ofiar przemocy szkolnej, które korzystają z ED właśnie jako alternatywy wspierającej zdrowie psychiczne?
27. Czy resort wziął pod uwagę fakt, że edukacja domowa bywa jedynym realnym wyborem dla dzieci z niepełnosprawnościami, traumami, zaburzeniami lękowymi, dla których system klasowo-szkolny jest niedostosowany?
28. Czy wprowadzane ograniczenia nie stanowią de facto formy presji na rodziny, by rezygnowały z ED na rzecz systemu, który nie spełnia ich potrzeb?
29. Czy ministerstwo przewiduje, że ograniczenie dostępności ED może skutkować zwiększoną presją na szkoły publiczne, w tym przepełnienie klas i brak indywidualizacji nauczania?
30. Czy resort oszacował, czy uczniowie „wypychani“ z ED do systemu, będą mieć zapewnione warunki nauki zgodne z ich wcześniejszymi potrzebami i rytmem edukacyjnym? Jakie wsparcie dostaną ci uczniowie i ich rodzice oraz szkoły jak również organy prowadzące?
31. Czy przewidywane zmiany wpłyną na strukturę zatrudnienia nauczycieli współpracujących z ED – np. czy spodziewany jest wzrost bezrobocia lub likwidacja etatów?
32. Czy ministerstwo analizowało rozwiązania obowiązujące w innych państwach Unii Europejskiej w zakresie finansowania edukacji domowej – np. system voucherów, edukacji spersonalizowanej, szkół partnerskich, bon edukacyjny?
33. W uzasadnieniu projektu powołano się ogólnie na praktyki m.in. Niemiec i Hiszpanii. Czy resort posiada dane na temat konkretnych modeli wsparcia edukacji domowej w tych krajach? Proszę o udostępnienie tych dokumentów.
34. Czy ministerstwo analizowało zgodność planowanych zmian z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który wskazuje na zasadę proporcjonalności ograniczeń praw i wolności?
35. Czy ograniczenie dostępu do edukacji domowej poprzez mechanizmy finansowe jest zgodne z art. 70 ust. 3 Konstytucji RP, który gwarantuje rodzicom prawo do zapewnienia dzieciom nauki zgodnej z ich przekonaniami?

Z wyrazami szacunku

Poseł na Sejm RP
Marcin Józefaciuk