Interpelacja w sprawie pilnej potrzeby zmiany art. 39 ust. 3 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"

Szanowny Panie Premierze,

zwracam się z interpelacją w imieniu samorządów i mieszkańców wielu miejscowości w Polsce, którzy od lat zmagają się z poważnym ograniczeniem możliwości rozwoju lokalnej infrastruktury publicznej z powodu restrykcyjnego brzmienia art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz. U. z 2024 r. poz. 561 - t.j. z dnia 12 kwietnia 2024 r.).

Zgodnie z obowiązującym przepisem mienie PKP SA może być przekazywane nieodpłatnie na własność jednostkom samorządu terytorialnego jedynie na cele związane z inwestycjami infrastrukturalnymi służącymi wykonywaniu zadań własnych tych jednostek w dziedzinie transportu.

Tak sformułowany przepis znacząco ogranicza możliwość wykorzystania często nieużytkowanych i zdegradowanych gruntów PKP dla dobra lokalnych społeczności – zwłaszcza w małych miastach i gminach, które nie mają realnych planów transportowych, ale potrzebują terenów pod inne cele publiczne, jak:

- budowa i rozbudowa szkół, przedszkoli, domów kultury, remiz OSP, parków i terenów rekreacyjnych,
- realizacja zadań z zakresu ochrony środowiska, bezpieczeństwa cywilnego i obronności,
- tworzenie magazynów obrony cywilnej lub centrów logistycznych w sytuacji zagrożeń kryzysowych.

W praktyce wiele postępowań prowadzonych przez samorządy o przekazanie mienia kolejowego kończy się odmową lub wieloletnimi procedurami z powodu zbyt wąskiej interpretacji celu „transportowego”. Co więcej, procedury wymagają licznych opinii, deklaracji, analiz ekonomicznych oraz uzyskiwania zgód spółek Grupy PKP, Zarządu PKP SA i ministra infrastruktury, co czyni je uciążliwymi i w wielu przypadkach nieskutecznymi.

Tymczasem PKP jest właścicielem lub użytkownikiem wieczystym ogromnych zasobów gruntów – często niezabudowanych lub zdegradowanych – których utrzymanie nie znajduje uzasadnienia ekonomicznego ani strategicznego. Ograniczenia ustawowe powodują, że mienie to nie tylko nie jest wykorzystywane efektywnie, ale staje się ciężarem dla otoczenia, blokując rozwój miast i wsi.

Wobec powyższego wnoszę o pilne rozważenie zmiany art. 39 ust. 3 poprzez zastąpienie jego obecnego brzmienia przepisem:

„Mienie PKP SA może być przekazane nieodpłatnie, w drodze umowy, na własność jednostkom samorządu terytorialnego na cele publiczne”.

Proponowana zmiana wpisuje się w:

- ogólną zasadę gospodarności i racjonalnego zarządzania mieniem publicznym,
- potrzebę spójności z art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który jasno definiuje cele publiczne,
- interes państwa w zakresie podnoszenia gotowości obronnej oraz przygotowania infrastruktury na wypadek sytuacji nadzwyczajnych, zwłaszcza w obecnym kontekście zagrożenia bezpieczeństwa ze strony Federacji Rosyjskiej.

Uzasadnienie zmiany jest poparte zarówno interesem lokalnym, jak i ogólnopaństwowym. Dlatego apeluję o pilne podjęcie prac legislacyjnych w porozumieniu z przedstawicielami samorządów, organizacjami społecznymi i branżowymi oraz o jak najszybsze przedstawienie planu działań legislacyjnych w tym zakresie.

W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Czy rząd planuje nowelizację art. 39 ust. 3 ustawy o komercjalizacji PKP, tak aby umożliwić nieodpłatne przekazywanie mienia na ogólne cele publiczne?
2. Ilu samorządom odmówiono w ostatnich pięciu latach przekazania mienia PKP z powodu braku związku z transportem?
3. Jakie są procedury przekazania mienia PKP jednostkom samorządu terytorialnego? Ile wynosi przeciętny czas ich realizacji?
4. Czy PKP SA dysponuje inwentaryzacją zbędnych lub nieużytkowanych gruntów i nieruchomości? Jeśli tak, proszę o udostępnienie danych z podziałem na województwa.
5. Czy istnieje rządowa analiza potencjału wykorzystania tych gruntów na cele obronne, infrastrukturalne lub kryzysowe?
6. Czy w ocenie rządu aktualny katalog przesłanek ustawowych pozwala skutecznie realizować politykę publiczną na poziomie lokalnym?
7. Czy rząd przewiduje uproszczenie i skrócenie procedur przekazywania nieruchomości PKP?
8. Jakie działania podejmuje Ministerstwo Infrastruktury, by zachęcać PKP SA do racjonalnego gospodarowania niepotrzebnym majątkiem trwałym?