Interpelacja w sprawie licznych sygnałów od przedsiębiorców i prawników dotyczących praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które wskazują na masowe wydawanie decyzji skierowanych do podmiotów wykreślonych z rejestrów (np. CEIDG), co skutkuje lawiną bezpodstawnych postępowań sądowych

Szanowna Pani Minister,

doniesienia medialne oraz liczne sygnały od przedsiębiorców i prawników dotyczące praktyki Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazują na masowe wydawanie decyzji skierowanych do podmiotów wykreślonych z rejestrów (np. CEIDG), co skutkuje lawiną bezpodstawnych postępowań sądowych.

Według doniesień, ZUS wydaje decyzje wobec podmiotów pozbawionych zdolności prawnej, a więc błędnie określając strony postępowania (art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 28 K.p.a.). W świetle orzecznictwa (WSA w Krakowie, II SA/Kr 797/18; NSA, I OSK 1829/20), decyzje skierowane do nieistniejących podmiotów lub osób zmarłych są nieważne i niepodlegające konwalidacji. Analogicznie – wykreślenie z CEIDG oznacza utratę zdolności prawnej, co uniemożliwia ZUS kształtowanie sytuacji takiego podmiotu.

W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której nieprawidłowe decyzje nie są usuwane na etapie administracyjnym, lecz trafiają do indywidualnego rozpatrzenia przez sądy powszechne, co wiąże się z dodatkowymi kosztami oraz paraliżuje funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości - tym samym zmniejszając ich wydolność, na czym traci państwo oraz obywatele.

Poważny problem występuje na poziomie odwołań od decyzji ZUS - trafiają one do sądów powszechnych, które - zgodnie z art. 47714 § 2 K.p.c. - nie badają naruszeń proceduralnych (np. braku podstawy prawnej decyzji). Jak podkreślił SN w wyroku z 28.10.2009 r. (I UK 132/09), sądy te oceniają wyłącznie prawo materialne, ignorując wady decyzji (np. wydanie jej na nieistniejący podmiot). Nawet jeśli sąd zmieni decyzję, ZUS może wydać nową, formalnie poprawną, co generuje powtarzalne sprawy (por. wyrok SN z 27.04.2010 r., II UK 336/09). Sądy administracyjne, które mają narzędzia do eliminowania nieważnych aktów (art. 156 K.p.a.), są wykluczone z kontroli.

1. Czy resort rozważa nowelizację przepisów, aby umożliwić sądom powszechnym uchylanie decyzji ZUS wydanych z rażącym naruszeniem prawa (np. na nieistniejące podmioty) i przekazywanie spraw do ponownego rozpoznania lub inne rozwiązania eliminujące problem?
2. Czy możliwe jest przekazanie kompetencji do kontroli decyzji ZUS sądom administracyjnym, które mają narzędzia do eliminowania nieważnych aktów (art. 156 K.p.a.)?
3. Czy resort jest w stanie oszacować koszty generowane przez „puste” sprawy ZUS dla budżetu państwa (m.in. wydatki na postępowania sądowe, wynagrodzenia urzędników)?
4. Czy ZUS posiada automatyczny system weryfikacji podmiotów w rejestrach przed wysłaniem decyzji? Jeśli nie, jakie są przeszkody?

Z poważaniem

Piotr Górnikiewicz