Interpelacja w sprawie realizacji wyroku TSUE z 2 marca 2023 r., nakazującego Polsce wprowadzenie możliwości zaskarżenia planów urządzenia lasu

Szanowna Pani Minister,

w dniu 2 marca 2023 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wydał wyrok w sprawie C-432/21, w którym jednoznacznie wskazał, że Polska narusza prawo Unii Europejskiej, nie zapewniając obywatelkom oraz obywatelom, organizacjom społecznym ani instytucjom możliwości sądowego zaskarżenia planów urządzenia lasu (PUL).

Wyrok ten jest prawomocny i wiążący. Polska, jako państwo członkowskie UE, jest zobowiązana do jego bezzwłocznego wykonania. Niewykonanie tego wyroku może skutkować nałożeniem przez TSUE wysokich kar finansowych, co obciąży budżet państwa i pośrednio wszystkich obywateli.

Obecny stan prawny uniemożliwia obywatelom, organizacjom pozarządowym oraz samorządom skuteczne kwestionowanie decyzji zawartych w planach urządzenia lasu, mimo że mają one bezpośredni wpływ na środowisko, krajobraz, klimat lokalny oraz bioróżnorodność.

PUL, mimo że formalnie nie są decyzjami administracyjnymi, w praktyce określają szczegółowo poziom gospodarczego wykorzystania lasu – w tym liczbę planowanych wycinek, ich lokalizację i terminy. Brak możliwości ich zaskarżenia oznacza całkowite wyłączenie kontroli społecznej nad decyzjami o ogromnym wpływie na środowisko naturalne.

Co więcej, choć proces konsultacyjny w ramach sporządzania PUL jest teoretycznie obowiązkowy, praktyka pokazuje, że często przeprowadzany jest w sposób fasadowy – bez rzetelnego rozpatrzenia zgłaszanych postulatów. Liczne organizacje ekologiczne, lokalne społeczności czy samorządy sygnalizują, że ich merytoryczne, dobrze udokumentowane postulaty dotyczące ochrony przyrody i zachowania bioróżnorodności są systematycznie ignorowane przez Lasy Państwowe. W efekcie proces ten nie spełnia standardów rzeczywistej partycypacji społecznej.

Warto zauważyć, że Polska, jako strona Konwencji z Aarhus, jest zobowiązana do zapewnienia obywatelom:

• prawa do dostępu do informacji o środowisku,
• realnego udziału w podejmowaniu decyzji dotyczących środowiska,
• oraz możliwości dochodzenia swoich praw przed niezależnym sądem.

Obecna praktyka jest zatem nie tylko sprzeczna z prawem unijnym, ale również narusza fundamentalne zasady Konwencji z Aarhus.

Dodatkowo, istnieje szereg przykładów z ostatnich lat pokazujących skalę rozbieżności pomiędzy społecznymi oczekiwaniami w zakresie ochrony lasów a decyzjami zawartymi w PUL. Przykładowo:

• w 2021 roku, w nadleśnictwie Białowieża mimo sprzeciwu organizacji i ekspertów, w ramach aneksu do Planu Urządzenia Lasu przewidziano znaczącą wycinkę w pobliżu rezerwatów i siedlisk chronionych gatunków,
• w raporcie Pracowni na rzecz Wszystkich Istot wskazano, że w ponad 46 analizowanych nadleśnictwach przez co najmniej 14 miesięcy prowadzono gospodarkę leśną bez zatwierdzonych PUL, co dotyczyło 780 000 ha lasów publicznych (10%). Ponadto zauważono, że (1) ponad 2 mln m3 drewna pozyskano bez PUL i oceny środowiskowej, (2) wycinano drzewa na obszarach Natura 2000 mimo negatywnych opinii RDOŚ, konsultacje były prowadzone dopiero po rozpoczęciu wycinek, a zgłoszone uwagi były ignorowane,
• w badaniu przeprowadzonym w 2022 roku przez IPSOS dla Pracowni na rzecz Wszystkich Istot, aż 74,5% respondentów na pytanie “Czy uważasz, że w Polsce należy zwiększyć powierzchnię lasów, na których nie prowadzi się wycinki drzew?” udzieliło odpowiedzi twierdzącej“. ”W Polsce należy zwiększyć powierzchnię lasów, na której nie prowadzi się wycinki drzew” – co stoi w wyraźnym kontraście do tendencji zwiększania pozyskania drewna zawartej w wielu aktualizowanych PUL,
• w badaniu przeprowadzonym w 2024 roku przez IPSOS dla Pracowni na rzecz Wszystkich Istot, 84,6% respondentów popiera objęcie ochroną 20 proc. najcenniejszych przyrodniczo i społecznie polskich lasów a 82,2% oczekuje reformy zarządzania publicznymi lasami na rzecz zwiększenia ochrony przyrody.

Tymczasem organizacje zajmujące się ochroną środowiska i bioróżnorodności dysponują ekspercką wiedzą i argumentacją opartą na aktualnym stanie wiedzy naukowej oraz danych terenowych. Niedopuszczenie ich głosu do procesu decyzyjnego narusza zasady dobrej administracji, przejrzystości oraz zrównoważonego rozwoju.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska przygotowało projekt zmian legislacyjnych mających na celu realizację wyroku TSUE z 2 marca 2023 w sprawie C-432/21? Jeśli tak – kiedy zostaną one przedstawione Sejmowi lub poddane konsultacjom publicznym? Jeżeli nie – z czego wynika brak działań legislacyjnych mimo groźby nałożenia przez TSUE kar finansowych na Polskę?

2. Czy ministerstwo jest świadome istnienia senackiego projektu ustawy z dnia 24 marca 2022 roku, który miał na celu wyprzedzająco wprowadzić możliwość zaskarżenia planów urządzenia lasu? Czy ministerstwo planuje wykorzystać ten projekt?

3. Czy ministerstwo monitoruje sposób zatwierdzania planów urządzenia lasu, w szczególności, czy obowiązkowe konsultacje publiczne prowadzone są w sposób rzetelny oraz w jakim stopniu postulaty strony społecznej są uwzględniane w zatwierdzanych planach?

4. Czy ministerstwo planuje podjąć jakiekolwiek kroki, aby sposób przygotowywania oraz zatwierdzenia planów urządzenia lasów uczynić bardziej przystępnym społecznie i umożliwić obywatelkom i obywatelom realną kontrolę nad wprowadzanymi planami?

Z poważaniem

Marta Stożek
Posłanka na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej