Interpelacja w sprawie nowelizacji ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne

Warszawa, 24.01.2024 r.

Szanowny Panie Ministrze,

ustawą z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw wprowadzono do ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne art. 4a, który to w ust. 1 przewiduje, że:

„ Wójt (burmistrz, prezydent miasta) nie może być zatrudniony lub wykonywać innych zajęć w spółkach prawa handlowego, w których Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego posiadają bezpośrednio lub pośrednio przez inne podmioty co najmniej 10% akcji lub udziałów”.

Jednocześnie w art. 6 po ust. 2 dodano ust. 2a w brzmieniu:

"Wyłączenia określonego w ust. 1 nie stosuje się do wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) w zakresie zakazu, o którym mowa w art. 4a.".

Oznacza to, że wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) objęci zostali bezwzględnym zakazem zajmowania ww. funkcji we wspomnianych spółkach prawa handlowego i nie dotyczy ich wyjątek w postaci wskazania do ich objęcia przez Skarb Państwa, inne państwowe osoby prawne, spółki z udziałem Skarbu Państwa, jednostki samorządu terytorialnego, ich związki lub inne osoby prawne jednostek samorządu terytorialnego lub związek metropolitalny (art. 6 ust. 1 ww. ustawy).

Przepisy o których mowa znajdą zastosowanie do włodarzy miast od ich przyszłej kadencji.

W moim przekonaniu (analizując sygnały przedstawicieli jednostek samorządu terytorialnego), wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) mogą czuć się pokrzywdzeni wprowadzeniem opisywanych zmian. Jest tak albowiem pomimo posiadania ustawowych wymagań – chociażby do zasiadania w radach nadzorczych spółek prawa handlowego – nie będą mogli pełnić tych funkcji. Tymczasem kompetencje, doświadczenie, samorządowa wiedza tych osób, czy też znajomość problemów lokalnych w sposób oczywisty przyczyniać się mogą do właściwego funkcjonowania i nadzorowania spółek (oczywiście przy założeniu, że kompetencje nadzorcze nie są wykonywane w spółce, w której wójt, burmistrz prezydent jest jedynym właścicielem).

Co więcej – trudno znaleźć w pełni przekonujące argumenty przemawiające za celowością wprowadzanych zmian w zakresie osób pełniących publiczne funkcje samorządowe. Argumentów takich nie dostarcza także lektura uzasadnienia do projektu ustawy z dnia 14 października 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw. Odnosi się ono w istocie jedynie do zmian w pełnieniu funkcji przez posłów i senatorów. W uzasadnieniu tym podnosi się, iż dokonuje się upolitycznienie spółek, które są „ręcznie zarządzane przez aktualnie sprawujące władze partie polityczne i wykorzystywane do realizacji politycznych celów, często wbrew podstawowym interesom ekonomicznym tych podmiotów. Możliwość zatrudniania parlamentarzystów w spółkach handlowych kontrolowanych przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego może być wykorzystywana jako forma gratyfikacji dla osoby sprawującej mandat poselski albo senatorski w zamian za podjęcie lub zaniechanie określonych działań”. W odniesieniu do wójtów uzasadnienie projektu ogranicza się do stwierdzenia, w myśl którego „analogiczny co do istoty zakaz łączenia sprawowania funkcji publicznych i zatrudnienia w spółkach prawa handlowego, jaki został przewidziany względem posłów i senatorów, proponuje się wprowadzić również w odniesieniu do wójtów (burmistrzów, prezydentów miast)”.

Trudno tym samym znaleźć przekonujący argument ażeby wójt, burmistrz, prezydent miasta nie mógł być członkiem rady nadzorczej spółki z udziałem samorządu innego niż ten, w której pełni urząd. Celem wprowadzania przepisów antykorupcyjnych jest uniemożliwienie powstawania konfliktu interesów pomiędzy osobą pełniącą funkcje publiczne a interesem podmiotu publicznego – w tym przypadku danej gminy (miasta). Konflikt ten może powstawać w odniesieniu do konkretnych podmiotów. Cel powyższy w wystarczającym zakresie realizować mógłby zakaz obejmujący wyłącznie daną gminę, w której osoba uzyskała mandat do pełnienia funkcji w jej organach.

Reasumując – nowelizacja w zakresie zakazów obejmujących wójtów (burmistrzów, prezydentów miast) może jawić się jako nazbyt restrykcyjna. Niejako „mechaniczne" przenoszenie zapisów dotyczących posłów i senatorów na grunt samorządu terytorialnego budzi wątpliwość z punktu widzenia celowości takiego zabiegu.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na pytanie:

Czy ministerstwo planuje przeprowadzić nowelizację ustawy polegającą na uchyleniu art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne, względnie na ograniczeniu stosowania ww. przepisu do zakazu zatrudniania lub wykonywania innych zajęć w spółkach gdzie wspólnikiem jest gmina, w której wójt (burmistrz, prezydent miasta) uzyskał mandat?

Z poważaniem

Renata Rak
Posłanka na Sejm RP