Interpelacja w sprawie potencjalnych nieprawidłowości przy ustalaniu koszyka żywnościowego oraz przygotowywaniu postępowań przetargowych w ramach Podprogramu 2025 Programu Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową

Szanowna Pani Minister,

zgodnie z przekazanymi przez MRPiPS Wytycznymi Instytucji Zarządzającej dla Instytucji Pośredniczącej i beneficjentów-organizacji partnerskich, w ramach Podprogramu 2025 przeznaczono 695 mln złotych na zakup produktów żywnościowych dystrybuowanych przez KOWR. To najwyższa dotąd kwota przeznaczona na jeden podprogram w historii realizacji pomocy żywnościowej finansowanej ze środków UE.

W świetle tych informacji rodzi się szereg pytań nie tylko o zasadność decyzji dotyczących doboru produktów żywnościowych, ale także o ich wpływ na możliwość dalszego finansowania kolejnych podprogramów w ramach Perspektywy 2021-2027, której całkowity budżet wynosi – jak wynika z szacunków – ok. 2,5 mld zł.

Zgodnie z moimi wyliczeniami, suma nakładów na Podprogramy 2023, 2024 i planowany Podprogram 2025 przekracza 1,555 mld zł, co oznacza, że na Podprogramy 2026 i 2027 pozostaje niespełna 645 mln zł. Tak znaczne obciążenie budżetu środkami na rok 2025 może w istotny sposób ograniczyć zakres i jakość pomocy możliwej do udzielenia w kolejnych latach.

Z niepokojem należy odnotować także fakt, że po raz pierwszy w historii programu do „koszyka” włączono produkty wysoce przetworzone lub o niestandardowym charakterze, takie jak:
– passata pomidorowa,
– sos warzywny,
– kiełbasa podsuszana,
– klopsiki wieprzowe w sosie koperkowym.

Takie decyzje wymagają najwyższej transparentności i szczegółowego uzasadnienia, szczególnie w kontekście potencjalnego ograniczenia konkurencyjności przetargów, faworyzowania określonych producentów oraz ryzyka konfliktu interesów.

W związku z powyższym proszę o pilne udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

I. W sprawie ustalania koszyka żywnościowego:

1. Kto personalnie (imię, nazwisko, stanowisko) z ramienia MRPiPS oraz KOWR odpowiadał za decyzję o włączeniu do koszyka produktów, takich jak: passata pomidorowa, sos warzywny, sok jabłkowy, kiełbasa podsuszana i klopsiki wieprzowe w sosie koperkowym?

2. Czy MRPiPS lub KOWR posiadają pisemne analizy dietetyczne, społeczne lub ekonomiczne, które uzasadniają wprowadzenie powyższych produktów, jako niezbędnych dla beneficjentów pomocy żywnościowej? Proszę o udostępnienie kopii tych dokumentów.

3. Czy przeprowadzono konsultacje w sprawie zmian w koszyku z organizacjami partnerskimi (FPBŻ, Caritas Polska, PCK, PKPS, Kościół Starokatolicki), samorządami, OPS-ami, przedstawicielami producentów czy ekspertami ds. żywienia? Jeśli tak – kiedy, z kim i w jakiej formie? Proszę o udostępnienie notatek ze spotkań oraz listy uczestników.

4. Na jakiej podstawie zdecydowano się na produkty wymagające zaawansowanego przetwórstwa, mogące ograniczyć dostęp mniejszych dostawców i wpłynąć na konkurencyjność przetargów?

5. Czy skład koszyka został formalnie uzgodniony z Europejskim Funduszem Społecznym Plus lub instytucjami audytowymi pod kątem zasad efektywności, gospodarności i racjonalności wydatkowania środków publicznych?

II. W sprawie przygotowania przetargów:

6. Czy MRPiPS lub KOWR dysponują notatkami, korespondencją mailową, protokołami lub inną dokumentacją z prac nad koszykiem żywnościowym? Czy zostaną one niezwłocznie udostępnione opinii publicznej?

7. Czy w ostatnich 6 miesiącach odbyły się spotkania (oficjalne lub nieformalne) między przedstawicielami resortu/KOWR a reprezentantami producentów wyrobów mięsnych, soków, przetworów warzywnych?

8. Czy parametry opisujące nowe produkty (np. gramatura, skład, forma opakowania) nie zostały sformułowane w sposób, który w praktyce ogranicza dostęp do przetargów dla mniejszych producentów lub firm lokalnych?

9. Czy MRPiPS przewiduje nadzór ex-ante nad dokumentacją przetargową przygotowaną przez KOWR, zwłaszcza w kontekście nowych, przetworzonych produktów nieobecnych we wcześniejszych edycjach programu?

10. Czy planowany jest niezależny audyt (np. NIK lub zewnętrzna firma) dotyczący procedury ustalania koszyka oraz przygotowywania przetargów w ramach Podprogramu 2025, aby zapewnić pełną przejrzystość, konkurencyjność i brak konfliktu interesów?

Zwracam uwagę, że już w 2019 roku w programie pojawił się sok jabłkowy – jednakże ostatecznie wyeliminowano wówczas mus jabłkowy z uwagi na wyższy koszt zakupu. Oznacza to, że precedensy w ograniczaniu droższych lub mniej przydatnych produktów już istniały.

Wszystkie decyzje w zakresie koszyka produktów podejmowane są w ramach grupy roboczej z udziałem przedstawicieli MRPiPS, MFIPR, MF, KPRM, MRiRW, KOWR, OPS-ów (wybranych), organizacji partnerskich – FPBŻ, Caritas Polska, PCK, PKPS, Kościoła Starokatolickiego. Z każdego takiego spotkania sporządzana jest notatka – wnoszę o ich udostępnienie dla celów kontroli parlamentarnej.

Podnoszę tę sprawę w trosce o uczciwe gospodarowanie środkami publicznymi oraz ochronę interesów beneficjentów, którzy oczekują pomocy realnie odpowiadającej na ich potrzeby – a nie stanowiącej narzędzia szybkiego transferu środków do wybranych dostawców w przeddzień możliwych zmian kadrowych w resorcie.

Z wyrazami szacunku

Rafał Romanowski
Poseł na Sejm RP