Interpelacja w sprawie problemu bezdomności Polaków w Europie Zachodniej

Przemyśl, dnia 26 czerwca 2025 r.

W odpowiedzi na alarmujące wiadomości od przedstawicieli polskiej społeczności polonijnej oraz pracowników socjalnych pragnę zwrócić uwagę Pana Ministra na rosnący problemem bezdomności wśród obywateli polskich przebywających w Europie Zachodniej, głównie w Niemczech i Holandii. Często zdarza się, że są to osoby, które zostały ofiarami nieuczciwych pośredników pracy z Polski. Z przekazanych mi informacji wynika, iż w ostatnich latach coraz częściej zdarza się, że Polacy przyjeżdżają do Europy Zachodniej za pośrednictwem polskich firm oferujących i sprzedających wizję świetnej pracy i zarobków. Tymczasem na miejscu okazuje się, że warunki pracy i płacy, zakwaterowania są gorsze niż w ofercie. Następnie, wskutek nieuczciwych praktyk pośredników, pracownicy z Polski tracą zakwaterowanie i wynagrodzenie, pozostają bez meldunku, bez wsparcia socjalnego i w nieznanym miejscu, często bez znajomości języka, co w znacznym stopniu utrudnia im dochodzenie swoich praw. Lokalni pracodawcy nie uczestniczą w tym procederze wypłacając wszystkie należności, zgodnie z obowiązującym w danym państwie prawem, nieuczciwym pośrednikom. Problem polskich bezdomnych w Europie Zachodniej jest też dla naszego kraju bardzo niekorzystny pod względem wizerunkowym i przedstawia nasz naród w złym świetle, bowiem częstym miejsce, gdzie przebywają polscy bezdomni są centra dużych miast.

Drugim ważnym problemem są trudności w uzyskaniu 90-dniowego ubezpieczenia zdrowotnego przez osoby bezdomne i chore, które są deportowane do Polski. Chociaż polskie prawo (art. 54 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych) to przewiduje, w praktyce nagminnie dochodzi do odmów ze strony samorządów lub całkowitego braku odpowiedzi. W czerwcu 2024 roku rzecznik praw obywatelskich interweniował w tej sprawie, opisując przypadek obywatela bezdomnego, hospitalizowanego w Niemczech, a następnie deportowanego do Polski. SKO uznało odwołanie i potwierdziło jego prawo do świadczeń przez 90 dni. W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z apelem o podniesienie tej sprawy na posiedzeniu rządu i podjęcie skutecznych działań odpowiednich urzędów i służb celem wyeliminowania z rynku nieuczciwych pośredników, ale też zorganizowania pomocy dla osób, które w konsekwencji tych działań lub z innych powodów znalazły się w kryzysie bezdomności.

Proszę też o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:

1. Jak duża jest skala bezdomności Polaków w krajach Europy Zachodniej? Czy MSZ dysponuje danymi statystycznymi np. o liczbie osób, powodach bezdomności, niechęci lub obawy powrotu do Polski?
2. Czy i jak polskie MSZ współpracuje z instytucjami i urzędami krajów europejskich celem pomocy polskim obywatelom, których dotknął problem bezdomności?
3. Jakie są przybliżone koszty tej pomocy i kto ją ponosi - strona polska czy rządy krajów, w których są polscy bezdomni?
4. Jak duża jest skala deportacji bezdomnych Polaków z Europy Zachodniej?
5. Czy podejmowane są/będą kroki zmierzające do zwiększenia nadzoru nad firmami rekrutującymi Polaków do pracy za granicą?
6. Czy możemy oczekiwać skierowania do polskich samorządów jednoznacznej wykładni przepisów o przysługującym prawie do 90-dniowego ubezpieczenia dla osób bezdomnych, chorych powracających z zagranicy?
7. Czy podjęte zostaną systemowe działania na poziomie UE i relacji bilateralnych celem podnoszenia świadomości i dostosowania przepisów dotyczących pracy migracyjnej, ochrony zdrowia i wsparcia pomocy społecznej?
8. Czy możliwa jest informacyjna kampania społeczna, której celem będzie uświadamianie osobom planującym podjęcie pracy za granicą, na podstawie ofert firm pośredniczących, ich praw, ale też czyhających zagrożeń?

Z poważaniem

Poseł na Sejm RP
Marek Rząsa