Interpelacja w sprawie nieprawidłowości w Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji wykazanych przez Najwyższą Izbę Kontroli

Szanowna Pani Minister,

działając na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP, składam interpelację dotyczącą wyników kontroli Najwyższej Izby Kontroli (sygn. I/24/002/KZD) w zakresie funkcjonowania Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji (AOTMiT) w latach 2021–2024.

Po analizie wystąpienia pokontrolnego NIK wyrażam głębokie zaniepokojenie skalą i wagą stwierdzonych nieprawidłowości. Zgodnie z ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych nadzór nad AOTMiT należy do obowiązków ministra zdrowia (art. 11 ustawy). Skala wykazanych przez NIK zaniedbań budzi wątpliwości co do faktycznego wykonywania tego nadzoru.

Kontrola objęła okres, w którym agencją kierowali:

• Roman Topór-Mądry (prezes od 8 listopada 2017 r. do 12 listopada 2023 r.),
• Daniel Rutkowski (zastępca prezesa od 27 lutego 2023 r., prezes od 28 marca 2024 r. – powołany przez Panią Minister).

Pragnę przypomnieć, że choć agencja może być mało znana opinii publicznej, jej rola w systemie opieki zdrowotnej jest fundamentalna. To agencja ustala wysokości taryf świadczeń zdrowotnych i decyduje o tym, które z nich zostaną objęte refundacją. Prezes agencji ma tym samym realny wpływ na poziom finansowania wszystkich szpitali w Polsce, a także określa wysokość podwyżek wynagrodzeń dla pracowników medycznych w związku z realizacją ustawy o sposobie ustalania najniższego wynagrodzenia zasadniczego niektórych pracowników zatrudnionych w podmiotach leczniczych.

Od wiedzy, kompetencji i rzetelności prezesa agencji zależy funkcjonowanie szpitali w wymiarze kosztowym, co bezpośrednio przekłada się na dostępność leczenia i placówek dla pacjentów. Od osoby piastującej to stanowisko oczekuje się najwyższych kompetencji – zarówno w zakresie wiedzy medycznej, jak i zarządzania.

Tymczasem Najwyższa Izba Kontroli oceniła negatywnie funkcjonowanie agencji zarówno pod kierownictwem powołanego przez Panią Ministra prezesa Daniela Rutkowskiego, jak i jego poprzednika. Nieprawidłowości stwierdzono we wszystkich trzech obszarach objętych kontrolą, w tym najpoważniejsze dotyczyły gospodarowania środkami publicznymi.

Jak obywatele mają czuć się bezpiecznie, skoro – jak wynika z ustaleń NIK – w agencji:

1) przez dwa lata nie obsadzono stanowiska głównego księgowego – jednego z kluczowych z punktu widzenia funkcjonowania instytucji finansowanej ze środków publicznych;
2) wbrew nieobsadzeniu stanowisk kluczowych dla nadzoru finansowego, raport wskazuje na nadmiar osób zatrudnionych na stanowiskach kierowniczych;
3) na wynajem miejsc parkingowych wydano 1 milion złotych – bez uzasadnienia ekonomicznego;
4) w agencji panował „chaos kadrowy”. Wypłacano nadmierne nagrody i dodatki. NIK wskazuje, że w 2024 roku łączna kwota wypłaconych nagród w AOTMiT wyniosła 8,5 mln zł – o ponad 5,3 mln zł więcej niż w Ministerstwie Zdrowia, przy czym w agencji zatrudniono 255 osób, a w Ministerstwie Zdrowia – 831.

Lista nieprawidłowości jest znacznie dłuższa. Biorąc pod uwagę, że agencja pełni kluczową rolę w polskim systemie ochrony zdrowia, a zgodnie z wynikami kontroli NIK jej działalność prowadzona była w sposób nierzetelny i niekompetentny, a Ministerstwo Zdrowia nie sprawowało należytego nadzoru – trudno się dziwić dramatycznej sytuacji finansowej Narodowego Funduszu Zdrowia.

Należy również przypomnieć, że agencja finansowana jest bezpośrednio z odpisu ze środków NFZ – czyli ze składek obywateli. Sposób gospodarowania tymi środkami został wprost zakwestionowany przez Najwyższą Izbę Kontroli.

W mojej ocenie wnioski kadrowe wobec prezesa Daniela Rutkowskiego, jakie płyną z lektury raportu NIK, są jednoznaczne. Mam nadzieję, że treść tego wystąpienia pokontrolnego również w Pani Minister wzbudziła odpowiednią refleksję i wolę działania.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Kiedy zamierza Pani odwołać prezesa Daniela Rutkowskiego z funkcji prezesa AOTMiT?
2. Czy złożyła już Pani zawiadomienie do prokuratury w związku z podejrzeniem niegospodarności i innych nieprawidłowości w działalności agencji? Jeśli nie – kiedy zamierza to Pani uczynić?
3. Czy znane są Pani i akceptowane przez Panią wydatki prezesa AOTMiT i pracowników agencji na mieszkania służbowe, podróże – w tym lotnicze?
4. Czy posiada Pani wiedzę i akceptuje fakt, że prezes Narodowego Funduszu Zdrowia – Pan Filip Nowak – pełni równolegle funkcję przewodniczącego Rady ds. Taryfikacji, za co otrzymuje dodatkowe wynagrodzenie? Czy łączenie tych stanowisk jest – w świetle art. 31la ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – uzasadnione, skoro to zarówno prezes NFZ, jak i Rada ds. Taryfikacji mają niezależnie opiniować plan taryfikacji?
5. Jakie konkretne działania zostały dotychczas podjęte przez Ministerstwo Zdrowia oraz agencję w odpowiedzi na ustalenia zawarte w wystąpieniu pokontrolnym Najwyższej Izby Kontroli?