Interpelacja w sprawie dostępności i jakości usług opiekuńczych dla osób starszych i niepełnosprawnych w ramach programów rządowych i unijnych

Szanowna Pani Ministro!

Do mojego biura poselskiego zgłosił się mieszkaniec powiatu żywieckiego, który na co dzień opiekuje się swoją matką – osobą starszą, chorującą m.in. na schorzenia układu równowagi, wymagającą stałej asekuracji przy poruszaniu się, czynnościach higienicznych, spożywaniu posiłków czy korzystaniu z toalety.

Z relacji wynika, że w ramach programów opiekuńczych realizowanych przez lokalne centrum pomocy społecznej rodzinie przyznano usługi opiekuńcze w wymiarze około 100 godzin miesięcznie – z czego 60 godzin świadczono w ramach programu rządowego (30 godzin bezpłatnych oraz 30 dodatkowych), a 40 godzin w ramach odpłatnego programu współfinansowanego ze środków unijnych. Pomimo takiego łącznego wymiaru godzin, opieka ta pozostaje dalece niewystarczająca, biorąc pod uwagę poważny stan zdrowia podopiecznej oraz konieczność zapewnienia jej całodobowego wsparcia.

Kolejnym problemem była kilkutygodniowa przerwa w świadczeniach w grudniu 2024 roku, co – jak poinformowano rodzinę – było spowodowane koniecznością przygotowania nowych edycji programów. Z relacji osób korzystających z tego wsparcia wynika, że zarówno program rządowy, w ramach którego część usług świadczona jest nieodpłatnie, jak i program współfinansowany ze środków unijnych, mają być kontynuowane do połowy grudnia 2025 roku. Niemniej jednak, ich zakończenie w tym samym okresie oraz brak zagwarantowania płynnego przejścia między edycjami stwarzają ryzyko powtórzenia się luki w świadczeniach, która szczególnie dotkliwie odczuwana jest przez osoby niesamodzielne i ich opiekunów.

Mieszkaniec podkreśla również, że sam posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, co dodatkowo utrudnia mu codzienne funkcjonowanie. Zwraca uwagę, że urzędnicy w lokalnym ośrodku pomocy społecznej wprost przyznają, iż środki finansowe przeznaczone na realizację tego rodzaju programów są dalece niewystarczające – często pokrywają jedynie około 50% realnych potrzeb. Zakończenie zarówno programu rządowego, jak i unijnego w połowie grudnia 2025 roku, przy braku odpowiednio skoordynowanej kontynuacji, skutkuje powstaniem okresów bez zapewnionego wsparcia, a tym samym występowaniem deficytu godzin świadczonej opieki. W połączeniu z ograniczoną liczbą wykwalifikowanych opiekunek, których dostępność nie odpowiada zgłaszanemu zapotrzebowaniu – zwłaszcza w przypadku osób obłożnie chorych – prowadzi to do pogorszenia sytuacji rodzin sprawujących codzienną opiekę. Zgłaszane są również sytuacje, w których nieobecność opiekunki – spowodowana urlopem, chorobą własną lub koniecznością sprawowania opieki nad chorym dzieckiem – nie skutkuje zapewnieniem zastępstwa, przez co wsparcie całkowicie się urywa nawet na okres miesiąca.

Choć opisany przypadek dotyczy jednej konkretnej rodziny, nie jest on jednostkowy. Z podobnymi trudnościami borykają się tysiące osób w całej Polsce – zarówno seniorzy, osoby z niepełnosprawnościami, jak i ich bliscy, którzy niejednokrotnie muszą rezygnować z pracy zawodowej, by sprawować opiekę.

Społeczeństwo bardzo docenia programy z zakresu polityki społecznej, które udało się wdrożyć – w szczególności te ukierunkowane na wsparcie osób starszych i z niepełnosprawnościami. Jednocześnie mieszkańcy, którzy zgłaszają się do mojego biura, zwracają uwagę, że temat dostępności i jakości usług opiekuńczych pozostaje nadal obszarem, który wymaga pogłębionej analizy i zdecydowanych działań systemowych.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Ministry z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej planuje zwiększenie finansowania usług opiekuńczych świadczonych w ramach rządowych programów społecznych?
2. Czy trwają lub są planowane prace legislacyjne mające na celu zapewnienie ciągłości usług opiekuńczych – w szczególności poprzez obowiązkowe zastępstwa w razie nieobecności opiekunów (spowodowane m.in. chorobą, urlopem lub koniecznością opieki nad członkiem rodziny)?
3. Czy resort zamierza wprowadzić zmiany organizacyjne, które pozwolą uniknąć luk czasowych pomiędzy zakończeniem a rozpoczęciem kolejnych edycji programów wsparcia – szczególnie w przypadku programów kończących się w połowie grudnia 2025 roku?
4. Czy przewidziano działania mające na celu poprawę warunków pracy i wynagrodzeń opiekunek i asystentów osób starszych i z niepełnosprawnościami – w tym zwiększenie atrakcyjności zawodu opiekuna?
5. Jakie środki unijne są obecnie wykorzystywane na wsparcie usług opiekuńczych w Polsce i czy planowane są kolejne programy finansowane z funduszy europejskich w tym zakresie?
6. Czy prowadzone są analizy dotyczące skali zapotrzebowania na usługi opiekuńcze w Polsce i czy ministerstwo planuje przygotowanie długofalowej strategii rozwoju tego sektora?
7. Czy ministerstwo analizuje możliwość zapewnienia dostępności usług opiekuńczych również w weekendy, szczególnie dla osób samotnych oraz tych, których opiekunowie zawodowi są niezdolni do świadczenia opieki?

Z wyrazami szacunku

Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP