Interpelacja w sprawie zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji wstrzymania wykonania decyzji dyrektora izby administracji skarbowej (art. 61 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) oraz wydania orzeczenia o skutku prawnym (art. 152 par. 1 P.p.s.a.)

Szanowny Panie Ministrze,

w praktyce działania organów podatkowych często zdarzają się sytuacje, że podatnik wnosi do sądu administracyjnego skargę na decyzję dyrektora izby administracji skarbowej (dalej: DIAS) utrzymującą w mocy decyzję naczelnika urzędu skarbowego, którą określono podatnikowi zobowiązanie podatkowe do zapłaty i dzieje się to w czasie kiedy wobec podatnika jest już prowadzone postępowanie egzekucyjne w administracji, w tym są dokonane zajęcia rachunków bankowych, czy też wierzytelności, z których środki są przekazywane do wierzyciela, czyli wspomnianego naczelnika urzędu skarbowego. Sytuacja komplikuje się wówczas, gdy sąd administracyjny na posiedzeniu niejawnym przed rozpoznaniem sprawy na wniosek podatnika, na podstawie art. 61 par. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, 1685) (dalej: P.p.s.a.), wstrzymuje wykonanie decyzji wydanej przez DIAS albo docelowo po rozpoznaniu sprawy uchyla zaskarżoną decyzję DIAS albo też uchyla wspomnianą decyzję i dodatkowo umarza postępowanie w sprawie.

W pierwszym przypadku decyzja nie podlega wykonaniu, zaś w dwóch kolejnych przypadkach znajduje zastosowanie przepis art. 152 par. 1 P.p.s.a., zgodnie z którym „w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej”. W przypadku uchylenia decyzji przez sąd administracyjny organy podatkowe wnoszą skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego co powoduje, że wyrok nie jest prawomocny. Sytuacja taka utrzymuje się przez co najmniej 3 lata, gdyż tyle sprawy oczekują na rozpoznanie przez NSA.

W każdym z ww. przypadków podatnicy sądzą, że skoro decyzja dyrektora izby administracji skarbowej, która utrzymywała w mocy decyzję naczelnika urzędu skarbowego na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy (TW-1) została uchylona, to tym bardziej została uchylona decyzja naczelnika urzędu skarbowego, co powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego w administracji.

W takiej sytuacji podatnicy składają do organu egzekucyjnego, którym jest naczelnik urzędu skarbowego wnioski o umorzenie postępowania egzekucyjnego i wskazują jako podstawę art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 132, 620) (dalej: u.p.e.a.), zgodnie z którym „postępowanie egzekucyjne umarza się w całości albo w części w przypadku: 1) niedopuszczalności egzekucji administracyjnej, w tym ze względu na zobowiązanego”. Organy podatkowe odmawiają umorzenia postępowania egzekucyjnego i powołują się na orzeczenia sądów m.in. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 27.03.2024 r. (I SA/Sz 649/23, CBOSA), czy też wyrok NSA z dnia 24.04.2018 r. (II FSK 2561/17, CBOSA), zgodnie z którymi „nieprawomocny wyrok sądu administracyjnego nie wywiera skutku w postaci wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Przepis art. 152 § 1 P.p.s.a. jedynie "zawiesza" skutki prawne uchylonego aktu, a więc wstrzymuje możliwość egzekwowania wymagalnego obowiązku podatkowego do czasu uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że wyrok sądu pierwszej instancji jest nieprawomocny, zatem decyzja ostateczna z uwagi na treść art. 152 § 1 P.p.s.a. nie wywołuje skutków prawnych. Tym samym zaistniał pewien stan tymczasowy, kiedy mimo tego, że decyzja pozostaje w obrocie prawnym, to nie wywołuje skutków prawnych. Jednak nie oznacza to, że ustała wymagalność zobowiązania podatkowego należnego od skarżącej. Do czasu uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego nie można mówić o zaistnieniu podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.”.

W takiej sytuacji organy egzekucyjne z urzędu zawieszają postępowania egzekucyjne, w tym wstrzymują realizację dokonanych zajęć.

Nie jest to jednak sytuacja komfortowa, gdyż dla przykładu firmy trzecie tzw. dłużnicy zajętej wierzytelności, u których organ egzekucyjny zajął wierzytelność domagając się jej zapłaty bezpośrednio do organu egzekucyjnego nie zaś do podatnika (dłużnika), w dalszym ciągu bieżące płatności przesyłają do organu egzekucyjnego nie zaś do dłużnika (podatnika). W ten sposób w organach egzekucyjnych rosną depozyty należności środków pieniężnych, które powinny zostać zwrócone dłużnikowi (podatnikowi), który wygrał nieprawomocny spór z dyrektorem izby administracji skarbowej w sądzie administracyjnym.

Pracownicy organów skarbowych ubolewają, że opisane przypadki nie zostały uregulowane w przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w tym w art. 56 u.p.e.a. (zawieszenie postępowania), jak i w art. 59 u.p.e.a. (umorzenie postępowania). Organy skarbowe mają pełną świadomość, że w sytuacji gdy NSA utrzyma w mocy wyrok WSA będą zmuszone zdeponowane środki zwrócić podatnikowi w trybie instytucji stwierdzenia nadpłaty płacąc dodatkowo odsetki od zaległości podatkowych.

W związku z powyższym, proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie:

Czy w związku z procedowaniem projektu z dnia 12 maja 2025 r. ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (UD192) dopuszcza Pan Minister możliwość wprowadzenia autopoprawki do projektu, która doprecyzowałby treść przepisu art. 56 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w ten sposób, aby w przypadku wydania przez sąd administracyjny postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji DIAS (art. 61 par. 3 P.p.s.a.), albo wyroku do którego znajdzie zastosowanie skutek prawny z art. 152 par. 1 P.p.s.a., organ egzekucyjny mógł wydać z urzędu postanowienie o zawieszeniu egzekucji?

Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Habura