Interpelacja w sprawie zablokowania prac poszukiwawczo-ekshumacyjnych dotyczących polskich ofiar ludobójstwa wołyńskiego w miejscowości Ugły pomimo zgody wydanej przez stronę ukraińską

Na początku kwietnia 2025 roku ogłosił Pan w mediach społecznościowych sukces, kiedy przewodnicząca Stowarzyszenia Pojednanie Polsko-Ukraińskie, pani Karolina Romanowska, uzyskała formalną zgodę strony ukraińskiej – reprezentowanej przez tamtejszy Instytut Pamięci Narodowej – na przeprowadzenie prac poszukiwawczo-ekshumacyjnych w miejscowości Ugły (obwód rówieński), gdzie znajdują się nieoznakowane groby polskich ofiar rzezi wołyńskiej.

Jest to pierwszy przypadek, w którym strona ukraińska jednoznacznie wyraziła gotowość do współpracy w zakresie ekshumacji – wskazując zarówno instytucję odpowiedzialną za koordynację prac (ukraiński IPN), jak i przybliżony termin rozpoczęcia działań (maj 2025 roku). Mimo to, do chwili obecnej prace nie ruszyły.

Z informacji medialnych oraz wypowiedzi pani Romanowskiej wynika, że powodem zablokowania ekshumacji mają być rzekome braki w dokumentacji, na które powołuje się polskie Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Urzędnicy wskazują m.in. na niewystarczające potwierdzenie możliwości przeprowadzenia prac przez ukraińskie Przedsiębiorstwo Komunalne „Dolya”. Jednocześnie do dziś brak jest oficjalnego stanowiska strony polskiej, które uzasadniałoby w sposób przekonujący i transparentny zatrzymanie tego – niezwykle ważnego z punktu widzenia pamięci narodowej i godności ofiar – procesu.

W związku z powyższym proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych było informowane o zgodzie strony ukraińskiej na przeprowadzenie prac ekshumacyjnych w Ugłach? Jeśli tak, kiedy i w jakiej formie?

2. Czy MSZ prowadziło lub prowadzi obecnie jakiekolwiek działania dyplomatyczne w celu umożliwienia realizacji tych prac – w tym dialog ze stroną ukraińską lub wsparcie organizacyjne dla polskiego stowarzyszenia?

3. Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych posiada wiedzę o przyczynach, dla których Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego odmówiło dotychczas wydania zgody lub wsparcia dla rozpoczęcia ekshumacji?

4. Czy Pan Minister planuje interwencję lub podjęcie działań mających na celu odblokowanie procedury, zwłaszcza w kontekście wyjątkowo rzadkiego – i dotychczas niespotykanego – przypadku pozytywnej decyzji strony ukraińskiej?

5. Czy polskie władze mają przygotowany plan wsparcia rodzin ofiar i organizacji społecznych, które podejmują wysiłki dokumentacyjne i ekshumacyjne w sprawach dotyczących ludobójstwa na Wołyniu?

Zaniechanie prac ekshumacyjnych, pomimo wyjątkowo korzystnych warunków politycznych i formalnych, jest nie tylko głęboko niezrozumiałe, ale i godzi w fundamenty pamięci narodowej, prawdy historycznej oraz moralnego obowiązku państwa wobec ofiar zbrodni wołyńskiej i ich rodzin.