Interpelacja w sprawie wpływu systemu ETS na polską gospodarkę i rachunki odbiorców indywidualnych

Szanowna Pani Minister,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu RP składam interpelację w sprawie wpływu systemu handlu emisjami (EU ETS) na polską gospodarkę, w szczególności na sektor energetyczny i ciepłowniczy oraz rachunki odbiorców indywidualnych.

1. Koszty ETS dominującym składnikiem cen energii:

- dane operatora rozliczeń energii odnawialnej (OREO) oraz Urzędu Regulacji Energetyki (URE) jednoznacznie wskazują, że koszty uprawnień do emisji CO2 stanowią dominujący składnik zmiennej ceny energii elektrycznej na rynku hurtowym (często powyżej 50-60%), a w przypadku ciepła systemowego ich udział sięga nawet 70-80% kosztów wytwarzania ze względu na wysoki udział paliw kopalnych,
- obecna cena uprawnień EUA (ok. 70-80 EUR/t CO2 w czerwcu 2025 r.) pozostaje na poziomie wielokrotnie wyższym niż zakładano w początkowych fazach systemu, historyczny szczyt przekraczający 100 EUR/t CO2 w 2023 r. znacząco wyprzedził prognozy Komisji Europejskiej, które taki poziom zakładały dopiero około 2030 r.

2. Prognozy wzrostu cen i ich skutki:

- Ministerstwo Klimatu i Środowiska szacuje, że do 2030 r. cena uprawnień może wzrosnąć do 200-300 EUR/t CO2, zgodnie z zaostrzającymi się celami klimatycznymi UE (-55% netto do 2030, neutralność do 2050) oraz planowanym wycofywaniem darmowych przydziałów dla przemysłu (CBAM),
- taki wzrost przełoży się na 2,5-4,5-krotny wzrost kosztów produkcji energii elektrycznej i ciepła w porównaniu do poziomów sprzed znaczącej aprecjacji cen EUA, koszty te są wprost przenoszone na odbiorców końcowych poprzez taryfy i ceny energii.

3. Unikatowe wyzwanie polskiego ciepłownictwa systemowego:

- polski sektor ciepłownictwa systemowego, zaopatrujący ponad 40% gospodarstw domowych (ok. 15-16 mln Polaków) w ciepło sieciowe, jest szczególnie narażony, jego modernizacja wymaga kolosalnych nakładów inwestycyjnych szacowanych na dziesiątki miliardów złotych, a oparcie wciąż w ok. 85% na węglu (dane Urzędu Regulacji Energetyki i Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami - KOBiZE) czyni go wyjątkowo wrażliwym na koszty ETS,
- brak skutecznych, dedykowanych mechanizmów wsparcia na poziomie unijnym dla transformacji tego sektora w krajach z podobnym punktem startowym (wysoki udział węgla w ciepłownictwie) stanowi poważne zagrożenie dla bezpieczeństwa energetycznego i społecznego w okresie zimowym, zwłaszcza dla gospodarstw o najniższych dochodach.

4. Ryzyko dla konkurencyjności i ubóstwo energetyczne:

- rosnące koszty ETS bezpośrednio zagrażają konkurencyjności polskich sektorów energochłonnych (ETS oraz non-ETS), takich jak hutnictwo żelaza i stali, przemysł chemiczny (nawozy), cementowy, ceramiczny czy papierniczy, pomimo istnienia mechanizmów kompensacyjnych (darmowe przydziały, rekompensaty pośrednie), ich skuteczność w obliczu bardzo wysokich cen EUA i planowanego wygaszania jest ograniczona, ryzyko "ucieczki emisji" (carbon leakage) jest realne,
- konsekwentny wzrost udziału kosztów ETS w rachunkach za energię i ciepło jest głównym czynnikiem napędzającym ubóstwo energetyczne, dotykające już znaczną część polskiego społeczeństwa, zwłaszcza w obliczu równoległej wysokiej inflacji.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Jakie konkretne i skuteczne działania (krótko- i długoterminowe) podejmuje rząd RP w celu bezpośredniego ograniczenia wpływu rosnących kosztów uprawnień ETS na rachunki odbiorców indywidualnych za energię elektryczną i ciepło systemowe? Proszę o szczegółowy opis działań operacyjnych i legislacyjnych (krajowych i unijnych) oraz ocenę ich dotychczasowej skuteczności.

2. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska we współpracy z innymi resortami (w tym Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) planuje wprowadzenie trwałych, ukierunkowanych mechanizmów osłonowych dla gospodarstw domowych, szczególnie tych o najniższych dochodach i zagrożonych ubóstwem energetycznym? Jeśli tak, proszę o przedstawienie założeń, harmonogramu i źródła finansowania. Jeśli nie, proszę o uzasadnienie.

3. Jakie konkretne kroki (dyplomatyczne, negocjacyjne, analityczne) podejmuje rząd RP w ramach instytucji Unii Europejskiej (Rada UE, Komisja Europejska) w celu wynegocjowania specjalnych, adekwatnych regulacji i instrumentów wsparcia dla Polski? Chodzi w szczególności o uznanie unikatowego charakteru i wyzwań polskiego systemu ciepłownictwa systemowego (skala, uzależnienie od węgla, koszty transformacji, wpływ społeczny) oraz zapewnienie mu odpowiednich (w tym finansowych) mechanizmów umożliwiających transformację bez drastycznego wzrostu cen dla odbiorców. Jakie są dotychczasowe efekty tych starań?

4. Czy rząd RP planuje uruchomienie kompleksowej, ogólnopolskiej kampanii informacyjno-edukacyjnej skierowanej do obywateli? Kampania miałaby w przystępny sposób wyjaśniać:

a) jak system ETS wpływa na składniki ich rachunków za energię i ciepło,
b) jakie są prognozy i ryzyka,
c) jakie działania rząd podejmuje dla minimalizacji tych kosztów i wsparcia obywateli (w tym dostępne formy pomocy).

5. Czy rząd RP (MKiŚ, MRiT, KPRM) zlecił lub przeprowadził szczegółowe analizy wpływu obecnych i prognozowanych (do 2030 r.) kosztów uprawnień ETS na konkurencyjność polskiej gospodarki, w szczególności sektorów energochłonnych (np. stal, chemia - zwłaszcza nawozy, cement, ceramika, papier)? Proszę o przedstawienie głównych wniosków z takich analiz, w tym ocenę ryzyka utraty konkurencyjności na rynkach globalnych i europejskich, ryzyka przenoszenia produkcji poza UE ("ucieczki emisji") oraz potencjalnego wpływu na miejsca pracy w tych sektorach. Jakie działania ochronne/równoważące są planowane?