Interpelacja w sprawie roszczenia JSW wobec Skarbu Państwa z tytułu opodatkowania nadzwyczajnych zysków

Szanowna Pani Minister,

w przestrzeni publicznej pojawiły się doniesienia dotyczące roszczenia Jastrzębskiej Spółki Węglowej SA wobec Skarbu Państwa o zwrot kwoty 1,6 miliarda złotych, pobranej w ramach tzw. podatku od nadzwyczajnych zysków. Z informacji medialnych wynika, że w sprawie tej opracowana została obszerna opinia prawna, w której wskazuje się na istotne wątpliwości co do zgodności tej regulacji z porządkiem prawnym – zarówno krajowym, jak i unijnym.

W szczególności podniesiono zarzut naruszenia art. 217 Konstytucji RP w zakresie braku jednoznacznej podstawy ustawowej do wprowadzenia tego obciążenia fiskalnego, jak również wątpliwości dotyczące zasady równości i proporcjonalności. Zastrzeżenia te obejmują także możliwą niezgodność z przepisami prawa Unii Europejskiej, zwłaszcza w zakresie pomocy publicznej oraz swobody prowadzenia działalności gospodarczej. W ocenie wielu ekspertów, mechanizm ten mógł nie tylko zaburzyć stabilność prawną, ale również wpłynąć negatywnie na działalność spółek surowcowych – w tym JSW – w kontekście ich strategicznej roli dla bezpieczeństwa energetycznego i surowcowego Polski.

W świetle opinii prawnej przygotowanej przez prof. Włodzimierza Nykla – uznanego autorytetu w dziedzinie prawa podatkowego – oraz dr. Michała Wilka i mec. Jakuba Wirskiego, składka solidarnościowa nałożona na Jastrzębską Spółkę Węglową SA wykazuje cechy podatku w rozumieniu art. 84 i 217 Konstytucji RP, co obliguje do jej oceny według standardów konstytucyjnych dotyczących danin publicznych. W opinii podkreślono rażące naruszenie zasady powszechności i równości opodatkowania, jako że JSW była de facto jedynym podmiotem zobowiązanym do zapłaty składki, co wskazuje na jej indywidualny i dyskryminujący charakter.

Ponadto eksperci stwierdzili, że składka ma charakter wywłaszczeniowy – została nałożona na dochód już opodatkowany, osiągnięty przed wejściem ustawy w życie, co stanowi przykład retroakcji sprzecznej z zasadą zaufania do państwa i stanowionego prawa. Wskazano także na naruszenie konstytucyjnych standardów vacatio legis oraz niedopuszczalność wprowadzania zmian podatkowych w trybie pilnym.

W konsekwencji, według autorów opinii, zapłata składki nastąpiła bez należytej podstawy prawnej, co w przypadku złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty powinno skutkować jego uwzględnieniem przez organ administracji publicznej.

Biorąc pod uwagę, że Jastrzębska Spółka Węglowa SA działa w sektorze objętym nadzorem oraz polityką publiczną związaną z klimatem, środowiskiem i surowcami energetycznymi, uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska było informowane o wątpliwościach prawnych dotyczących zasadności i zgodności z konstytucją mechanizmu podatku od nadzwyczajnych zysków, w tym jego wpływu na kondycję sektora surowcowego?

2. Na jakiej podstawie w 2023 roku JSW SA została objęta obowiązkiem wpłaty składki na rachunek Funduszu Wypłaty Różnicy Ceny jako jedyna spółka w Polsce, w dodatku niebędąca spółką energetyczną?

3. Ustawa obowiązująca od 19 września 2023 zobowiązała JSW SA do zapłaty składki w oparciu o zysk (dochód) z 2022 roku, tym samym działając z mocą wsteczną. Jak zatem obciążenie dochodu tej spółki za 2022 r. składką wprowadzoną w 2 połowie 2023 r. (już po zamknięciu i rozliczeniu roku 2022 r.) realizuje konstytucyjną zasadę nie działania prawa wstecz?

4. Czy resort prowadził jakiekolwiek analizy dotyczące wpływu tego obciążenia fiskalnego na bezpieczeństwo surowcowe kraju, inwestycje w transformację energetyczną lub rozwój niskoemisyjnych technologii wydobywczych?

5. Autorzy ustawy istotnie zawęzili listę sektorów, których przedstawiciele byli zobowiązani do zapłaty składki w stosunku do treści i celu rozporządzenia UE. W efekcie tylko JSW SA – jako jedyny podmiot w Polsce – na mocy ustawy zostało zobowiązane do jej zapłaty. Na jakiej podstawie ustawodawca dokonał ww. zawężenia, skoro przepisy rozporządzenia UE mają pierwszeństwo przed przepisami krajowymi i powinny być stosowane bezpośrednio, a ustawa nie powinna modyfikować zakresu i celu unijnych rozporządzeń?

6. Czy w związku z roszczeniem JSW ministerstwo podejmowało jakiekolwiek działania analityczne lub konsultacyjne z Ministerstwem Finansów, Komisją Europejską bądź innymi instytucjami krajowymi i unijnymi? Na jakim etapie jest obecnie proces rozpatrywania wniosku JSW w Ministerstwie Klimatu i Środowiska i kiedy można oczekiwać odpowiedzi w tej sprawie?