Interpelacja w sprawie ograniczenia jawności Centralnego Rejestru Umów poprzez podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł

Szanowny Panie Ministrze,

Centralny Rejestr Umów (CRU), wprowadzony na mocy nowelizacji Kodeksu karnego i niektórych innych ustaw z dnia 14 października 2021 r., miał być przełomowym narzędziem zwiększającym transparentność finansów publicznych w Polsce. Umożliwienie obywatelom wglądu w umowy jednostek sektora finansów publicznych o wartości od 500 zł było odpowiedzią na oczekiwania społeczne dotyczące demokratycznej kontroli nad wydatkami publicznymi. Z głębokim niepokojem odnotowuję, że projekt nowelizacji przepisów przygotowany przez Ministerstwo Finansów (nr proj. UD197) zakłada 20-krotne podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł, co w praktyce wykluczy z CRU nawet 90% umów w niektórych jednostkach publicznych, jak wskazują analizy Instytutu Finansów Publicznych i Sieci Obywatelskiej Watchdog Polska[1].

Propozycja ta, określana przez 44 organizacje społeczne w apelu z 23 kwietnia 2025 r. jako „atrapa jawności”, stoi w sprzeczności z potrzebami Polaków, z których 97% oczekuje pełnej jawności umów publicznych, a 94% wierzy, że CRU może odbudować zaufanie do zarządzania finansami publicznymi[1].

Planowane ograniczenie jawności podważa deklaracje rządu o walce z korupcją i zwiększaniu transparentności, szczególnie w obliczu licznych kontrowersji związanych z wydatkami publicznymi. Uzasadnienie resortu finansów, wskazujące na „problemy organizacyjne” jednostek publicznych, jest nieadekwatne wobec oczekiwań obywateli i nierównego traktowania, skoro przedsiębiorcy są rozliczani z każdej złotówki w Krajowym Systemie e-Faktur. Tego rodzaju decyzje rządu osłabiają zaufanie społeczne i zwiększają ryzyko nadużyć w sektorze publicznym.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Dlaczego Ministerstwo Finansów zdecydowało o podniesieniu progu publikacji umów w CRU z 500 zł do 10 000 zł, ignorując sprzeciw 44 organizacji społecznych i oczekiwania 97% Polaków, którzy domagają się pełnej jawności wydatków publicznych[1]?
2. Jakie konkretne „problemy organizacyjne” jednostek sektora finansów publicznych uzasadniają ograniczenie jawności CRU i dlaczego nie zaproponowano rozwiązań wspierających urzędy w publikacji umów o niższej wartości?
3. Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę wpływu podniesienia progu do 10 000 zł na transparentność finansów publicznych? Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników, w tym szacunków liczby umów wyłączonych z publikacji w CRU.
4. Jak rząd zamierza odpowiedzieć na apel organizacji społecznych z 23 kwietnia 2025 r. oraz petycję obywatelską, pod którą do 28 września 2025 r. zostaną zebrane podpisy przeciwko podniesieniu progu publikacji umów[1]?
5. Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło konsultacje społeczne z organizacjami pozarządowymi, jednostkami samorządu terytorialnego lub obywatelami przed opracowaniem projektu nowelizacji (nr proj. UD197)? Jeśli tak, jakie były ich wyniki? Jeśli nie, dlaczego pominięto ten etap?
6. Jakie działania podejmie Ministerstwo Finansów, aby CRU stał się rzeczywistym narzędziem demokratycznej kontroli obywatelskiej, a nie „atrapą jawności”, jak wskazują organizacje społeczne[1]?

Proszę o szczegółowe odpowiedzi na powyższe pytania, które wyjaśnią motywy ograniczenia jawności Centralnego Rejestru Umów oraz plany rządu w tej sprawie. Podniesienie progu publikacji umów do 10 000 zł to skandaliczny krok wstecz, który podważa zaufanie Polaków do instytucji publicznych i sprzyja ryzyku nadużyć. Jako poseł opozycji wzywam rząd do wycofania się z tej propozycji i realizacji CRU w formie spełniającej standardy demokratycznego państwa prawa, zgodnie z oczekiwaniami obywateli.

Źródła:
[1] Apel do prezesa Rady Ministrów w sprawie Centralnego Rejestru Umów, Sieć Obywatelska Watchdog Polska, https://siecobywatelska.pl/takdlacru_petycja/ (dostęp: 11.06.2025 r.).