Interpelacja w sprawie ograniczenia zakresu prawa do milczenia w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów jako przykładu nadregulacji względem dyrektywy ECN+

Punkt 19 raportu Zespołu SprawdzaMY Rafała Brzoski ujawnia istotną nadregulację w ustawie z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. 2024 poz. 1616), która dotyczy implementacji dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1 (dyrektywa ECN+).

Zgodnie z art. 8 tej dyrektywy organa ochrony konkurencji państw członkowskich mają prawo żądać informacji, jednak musi to być działanie proporcjonalne i nie może prowadzić do zmuszenia adresata do przyznania się do naruszenia art. 101 i 102 TFUE, a więc do tzw. samooskarżenia.

Tymczasem znowelizowany art. 50 polskiej ustawy:

• rozszerza obowiązek udzielania informacji także na osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne, które nie są przedsiębiorcami,
• wprowadza ograniczone prawo do milczenia, które dotyczy tylko sytuacji, gdyby udzielenie informacji groziło odpowiedzialnością karną dla pytanego lub jego osoby bliskiej.

W praktyce oznacza to, że osoby fizyczne mogą zostać zmuszone do przekazywania informacji, które narażają je na odpowiedzialność administracyjną lub quasi-karną, mimo że dyrektywa ECN+ nie przewiduje takich ograniczeń.

Tego rodzaju konstrukcja może:

• naruszać zasadę prawa do obrony i zakazu samooskarżenia,
• zwiększać represyjność postępowań przed prezesem UOKiK,
• prowadzić do odstraszającego efektu w odniesieniu do osób fizycznych uczestniczących w obrocie gospodarczym,
• generować niepewność prawną i ryzyko dyskryminacji w stosunku do przedsiębiorców działających w innych krajach Unii.

W związku z powyższym kieruję następujące pytania:

1. Dlaczego rząd zdecydował się rozszerzyć zakres obowiązku informacyjnego na osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami, mimo że nie wymaga tego dyrektywa ECN+?
2. Czy dokonano analizy zgodności art. 50 ust. 4 ustawy z Kartą praw podstawowych UE oraz orzecznictwem TSUE w zakresie prawa do obrony i zakazu samooskarżenia?
3. Czy przeprowadzono ocenę skutków regulacji wskazującą na potrzebę wyłączenia prawa do milczenia w sytuacjach innych niż zagrożenie odpowiedzialnością karną?
4. Ilu obywateli (osób fizycznych) zostało objętych obowiązkiem informacyjnym na podstawie nowelizacji i w ilu przypadkach powołano się na prawo do milczenia?
5. Czy rząd planuje zmianę przepisów w celu ich dostosowania do standardu unijnego i usunięcia nadmiarowych mechanizmów egzekwowania?

Tego typu rozwiązania są wyrazem nadmiernego rygoryzmu legislacyjnego (gold-plating), który utrudnia funkcjonowanie podmiotów gospodarczych i narusza zasady równości oraz proporcjonalności przewidziane w prawie unijnym.