Interpelacja w sprawie skutków prawnych projektu ustawy o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami

Szanowna Pani Minister,

zgłaszam wątpliwości dotyczące zgodności przedmiotowej regulacji z zasadą ochrony praw nabytych oraz zasadą niedziałania prawa wstecz. Osoby powyżej 65. roku życia, które posiadają orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności – często wydawane na czas nieokreślony – i które mają w orzeczeniu wskazany punkt 7 (potrzeba stałej pomocy osoby trzeciej), nabyły prawo do korzystania z usług asystencji. Odebranie tego prawa byłoby równoznaczne z ograniczeniem prawomocnego dokumentu, co rodzi poważne konsekwencje prawne i społeczne.

Analogiczna sytuacja dotyczy dzieci do 18. roku życia z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności oraz wskazaniem punktu 7. Do tej pory również te osoby – na podstawie obowiązujących przepisów – miały prawo do wsparcia asystenckiego. Obecna propozycja ustawowa wprowadza wyłączenie ich z nowego systemu wsparcia, bez przekonującego uzasadnienia.

Dodatkowo w projekcie ustawy brakuje spójności między poziomem potrzeby wsparcia ustalonym na 70 punktów (asystencja), a 80 punktami wymaganymi w ustawie o świadczeniu wspierającym. Budzi to pytania o niespójność legislacyjną i potrzebę ujednolicenia kryteriów.

Zgłaszam również propozycję rozważenia wprowadzenia do systemu orzecznictwa pojęcia dysfunkcjonalności dla osób powyżej 80. roku życia. Zaburzenia funkcji poznawczych i psychofizycznych związane z wiekiem nie zawsze są kwalifikowane jako niepełnosprawność, ale mogą wymagać równie intensywnego wsparcia. Osoby dysfunkcjonalne, choć nie spełniają kryteriów niepełnosprawności, nie powinny być wykluczane z pomocy państwa.

W zakresie dzieci – szczególnie bardzo małych – należy rozważyć, czy usługi asystencji osobistej powinny być kierowane bezpośrednio do dziecka, czy raczej mieć formę asystencji rodzinnej, np. w ramach przepisów ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

W związku z powyższym zwracam się z uprzejmą prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Z jakiego powodu art. 4 ust. 1 projektu ustawy o asystencji osobistej całkowicie wyklucza osoby powyżej 65. roku życia i dzieci do 18. roku życia, mimo że te grupy dotąd korzystały z prawa do asystencji na podstawie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z punktem 7?

2. Czy ministerstwo przeanalizowało możliwość uznania prawa do asystencji za prawo nabyte w przypadku osób posiadających prawomocne orzeczenia na czas nieokreślony?

3. Czy rozważane jest wprowadzenie w ustawie alternatywnych, a nie wzajemnie wykluczających się przesłanek – tj. uznanie prawa do asystencji zarówno dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności, jak i osób z poziomem potrzeby wsparcia od 70 punktów wzwyż?

4. Czy w nowym systemie orzecznictwa planowane jest uwzględnienie pojęcia „dysfunkcjonalności“ dla osób starszych (np. 80+), których stan zdrowia nie kwalifikuje ich do formalnego uzyskania stopnia niepełnosprawności, ale które wymagają wsparcia z uwagi na ograniczenia poznawcze i fizyczne?

5. Czy rozważana jest zmiana modelu asystencji dzieci na model asystencji rodzinnej, kierowanej do opiekunów dziecka, a nie do samego dziecka, w oparciu o przepisy ustawy o wspieraniu rodziny?

Z poważaniem

Magdalena Filipek-Sobczak
Poseł na Sejm RP